2400 Gnosis


INLEIDING

De echte gnosis is niet wat men er meestal over denkt. Er is namelijk een verschil tussen schijn en wezen, tussen essentiële bedoeling, en tijdsgebonden concrete vorm.

In schijn was de oude gnosis een mengelmoes van christelijke metafysische theorieën en oosterse mysteriegodsdiensten.

BEPALING

In wezen streeft de gnosis naar iets anders: het tracht een projectie te zijn van alle vergaarde kennis, naar de terreinen, waar de kennis (nog) niet is doorgedrongen.

KENMERKEN

Kennis bestaat uit drie elementen, of drie lagen die boven elkaar liggen: (1) feitenkennis (2) theorieën uit de feiten (3) projecties uit de theorieën. Men zou ook kunnen spreken van gegevens, fysica en hyperfysica.

Het verschil tussen metafysica en hyperfysica is, dat metafysica berust op enkele principes, al dan niet "geopenbaard", en dat men dan deze principes heeft uitgewerkt, rekeninghoudend met de bestaande kennis. Hyperfysica echter vertrekt niet van enkele principes, maar vanuit alle voorhanden kennis, en tracht zo tot een bovenkennis te komen.


Niet alle culturen geven aanleiding tot het ontstaan van gnosen. Inderdaad, als er geen andere theorie dan de bestaande knap genoeg schijnt om eerbied af te dwingen, of als er gewoon geen andere voorhanden is, dan ontbreken zowel de inspiratiebron als de stimulans om een gnosis te ontwikkelen. Vandaar dat de oude gnosis zich vooral ontwikkeld heeft op de grenzen van de christelijke en oosterse cultuur, terwijl er in de middeleeuwen geen gnosis bestaan heeft.


Er zijn gnostici, die zich echter niet zo noemen: Teilhard de Chardin is het voorbeeld van een gnosticus. Hoewel hij tot op grote hoogte hyperfysisch te werk ging, zijn sommige elementen van zijn theorie toch metafysisch, in de zin dat ze vertrekken van enkele gegevens van het christelijk geloof, en dat deze dan uitgewerkt worden, rekening houdend met zijn hyperfysica.

Huxley is echter eerlijker: hij heeft zich beperkt tot de hyperfysica.


Een moderne gnosis zou rekening moeten houden met alle wetenschappen. Het probleem is echter, dat er tegenwoordig bijna niemand meer is, die alle wetenschappen kent.


Het ontwikkelen van een bovenkennis vanuit een reeks kennissen, zonder dat deze echter volledig zijn, is een (dogmatische) doctrine, een leer, dus iets dat niet berust op feiten, maar op gezagsargumenten, op niet bewezen doch onomstotelijk verklaarde gegevens of theorieën. Niets is uiteraard zo gevaarlijk als dat. Dergelijke doctrines (nazisme, communisme, katholicisme) kunnen natuurlijk geen "vrij onderzoek" dulden.

De gnosis zal vooral twee gebieden bestrijken: dat van de algemene systeemtheorie (fenomenologie), en dat van de kennissenleer (logica). Dit laatste behelst niet alleen de regels van het denken, maar ook (en vooral) alle fenomenen rond bewustzijn, onsterfelijkheid van bewustzijn, informatica in de ruimst mogelijke betekenis. Veel beschouwingen over onsterfelijkheid spelen zich af binnen de bewustzijnsleer.


Het bestaan van de gnosis, en alle theorieën errond, is eigenlijk een onderdeel van de bewustzijnsleer.

Informatica gaat over de binnenkant der zaken, namelijk over het inwendig beeld der uitwendige realiteit.

De FRC is de interactie tussen buitenkant en binnenkant.


Logica gaat meestal slechts over het verwerken van detailgegevens. Gnostica gaat over het min of meer zelfstandig bestaan, dat complexen van bewustzijn leiden.


Op het eerste gezicht zou men denken, dat informatie slechts dient om de organisatie van de realiteit -de buitenkant- te vergemakkelijken. Een computerprogramma is een handleiding voor een werktuig. Het wezenlijke blijft de reële actie. Het bestaan der fantasmen, en het vermogen fantasmatisch gelukkig te zijn, verplaatst de essentie! Men voelt zich gelukkig dank zij bepaalde beelden, die in de hersenen circuleren. Het essentiële schijnt veeleer het idee te zijn, en de realiteit is subjectief nog slechts belangrijk, in de mate dat ze die inwendige beelden kan beïnvloeden en wijzigen. Een kind interageert niet met de realiteit. Een kind interageert met zijn fantasmen. Een kind speelt geen volwassene, een volwassene heeft een "realistischer" methode van spelen gevonden dan het kind, een spel dat lang kan blijven duren, omdat er met de realiteit rekening gehouden wordt, althans in die mate dat het belangrijk is om snelle ontnuchtering tegen te gaan.

Het spelen is aangeboren. Een kind giet lege potten in elkaar over, geeft je denkbeeldige voorwerpen, enz. Doch in feite is het niet echt spelen: het is "realistisch" interageren met fantasmen, die zelf, bij gebrek aan ervaring, nog niet realistisch zijn. Het spelen is dus niet aangeboren, maar het actief zijn is aangeboren, en bij gebrek aan ervaring neemt dit actief zijn de vorm van spel aan.


Het realiteitsprincipe is nuttig, zolang het op middellange termijn ons fantasmatisch handelen beschermt. Doch als het de fantasmen echt gaat storen, bv. omdat het schuldgevoelens worden in de zin van "niet echt, tijdverlies, nutteloos, brengt niets op, komedie", of als het het principe van het rationeel denken gaat verstoren, wordt het een plaag. Het aanmoedigen van mensen om meer met dat realiteitsprincipe rekening te houden, is een activiteit die we ontwikkelen terwille van ons fantasmatisch genoegen!


Reeds Plato zei dat de realiteit niet meer was dan schimmen in de verbeelding der goden.

Het is tegenwoordig erg moeilijk een gnosis te ontwikkelen, omdat niemand nog alle wetenschappen kent, en omdat men precies opgeleid wordt voor deelkennis. Geneeskunde schijnt echter een der laatste studies te zijn, waar men met redelijk veel terreinen kennis maakt: van deeltjesmechanica tot psychologie.

Voorbeelden van mensen die voortbouwen op deelkennis, zonder gnostische achtergrond: schrijvers, journalisten, filmmakers. Zij doen kwaad doordat zij ongegronde ideeën verspreiden, op een aangenaam ingeklede of gretig geslikte vorm.


Gnosis over Algemene Systeemtheorie: voorspellen van de toekomst, als verderzetting der evolutie in niveaus.

Gnosis over informatica en gnostica: begrippen als onsterfelijkheid van het bewustzijn, primitieve voorvormen ervan (familietraditie, familie- en liefdesband, geestelijk kind, geestelijke vader, terugvoeringen en reïncarnatie, tradities, cultuur, kunstwerken die de kunstenaar overleven, boeken, evocaties om het 'verleden te doen herleven', verklede bals). Andere belangrijke begrippen: de surrealiteit, de piekervaring, de vervoering, de exaltatie, de trance.


Misschien is de hypothese van de onsterfelijkheid van het individu maar nodig, in de mate dat we ons als individu anders te onzeker zouden voelen. De theorie van de onsterfelijkheid van de cultuur, waarvan het individuele bewustzijn slechts een individuele incarnatie is, lijkt veel plausibeler. Onze levenservaringen en gevoelens zijn slechts fantasmatische voorvormen, van wat het Bewustzijn vroeg of laat zal zijn en voelen. Ons individueel verzet tegen lijden en dood is dus objectief gezien zinloos, maar zinvol in de mate dat het een natuurlijke reflex is tegen vernieling, ingebouwd in de onsterfelijke cultuur. Ons neerleggen bij een doodsbedreiging, hoe rationeel ook, is in strijd met de eeuwigheidsneiging van de cultuur. Het is gelijk een computerprogramma, dat we doen proeflopen, en dat een heleboel zinloze dingen doet, zinloos omdat het een testsituatie is, maar zinvol voor de situatie waarvoor het bedoeld is. Fantasmatisch is het dus zinvol.


Het zou kunnen zijn dat God nog moet gemaakt worden. Hij bestaat natuurlijk al, voor hen die uit de tijdsdimensie kunnen stappen. Hij bestaat nog niet voor hen die er niet uit kunnen, tenminste als ze rekenen vanaf de big bang. Hij bestaat wel al, en heeft eeuwig bestaan, en zal altijd bestaan, als men rekent vanaf de big bang. Doch zelfs al bestaat hij al, we moeten hem nog scheppen. Zoals in de fundamentele bestaanscyclus God ons schept in een eerste beweging, zo moeten wij die beweging beantwoorden. Hem, scheppen is onze taak. Het zou kunnen dat de computers die we nu aan het ontwikkelen zijn, de voorlopers zijn van de Kunstmatige Intelligentie, die zich eens zal ontwikkelen tot een God. Wij zijn God als het ware aan het maken.