2000-2999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

2402 Tertiaire Spiritualiteit


Bepaling


De totale werkelijkheid rondom ons, die de zin van ons bestaan en onze levenopdracht bepaalt, bestaat uit delen die we bewust kennen (o.m. de wetenschappen, het verleden, het heden), delen die we onderbewust vermoeden (o.m. wat zich in de geest afspeelt), en delen die we nog niet vermoeden, waar we dus nog onbewust van zijn, maar die toch belangrijk zijn of kunnen worden voor ons (o.m. onbekende natuurverschijnselen en -wetten, uitvindingen die ooit nog zullen gebeuren en hun toepassingen). Het onderwerp van de spiritualiteit is al datgene dat nog onbewust en grotendeels onderbewust is, dus alles wat het bewuste transcendeert. Spiritualiteit is het geheel der activiteiten (intellectueel, symbolisch, ritueel, artistiek) die we beleven om toch zoveel mogelijk dat transcendente aan te voelen.

De bedoeling is om een zuivere spiritualiteit te ontwikkelen, d.w.z. een spiritualiteit die echt gestoeld is op de wetenschap en de moderne humanistische waarden, en totaal los staat van mysticisme, pro- of anti-godsdienstige bewegingen, sektes, commerciële en populaire esoterie, enz. Zij moet daarenboven volledig constructief-integratief zijn, en openstaan voor al het goede en constructieve dat er in deze wereld al bestaat.

Onze bespreking over (tertiaire) spiritualiteit kan dus ingedeeld worden in twee delen

  • de inhoud van de spiritualiteitsbeleving
  • de methodes om spiritualiteit te beleven.



DE INHOUD DER SPIRITUALITEIT


Secundaire vs. tertiaire spiritualiteit


Tertiaire spiritualiteit onderscheidt zich van secundaire, zowel door haar inhoud als door haar belevingsstructuren.

  • Het werkelijkheidsbeeld
    • Het secundaire is dat van een centraal georganiseerde kosmos: een scheppende, regelende en bijsturende god die door gebed direct en via Maria en de heiligen kan gemanipuleerd worden, die zijn reddende en sturende taak delegeert naar een centraal gestructureerde godsdienstorganisatie.
    • Het tertiaire werkelijkheidsbeeld daarentegen berust op evenwaardigheid (broederlijkheid, Peer-to-Peer), is nog veel coöperatiever (synergisch) dan de zgn. democratie.
  • De transcendente aspecten
    • Deze van het secundaire werkelijkheidsbeeld zijn gestructureerd in een reeks geloofspunten, die medegedeeld zouden zijn door God zelf, en op pauselijk gezag verkondigd. Ze zijn onbespreekbaar, want dit gebrek aan geloof zou ketters en beledigend zijn voor de religieuze autoriteiten en God zelf. Het gebied der natuurwetenschappen heeft zich, weliswaar moeizaam maar uiteindelijk succesvol, aan dit gezag kunnen onttrekken (Vesalius is nog op boetebedevaart gestuurd naar Jeruzalem, en verdronken op zijn terugkeer), maar al de rest blijft in het domein van het geloof. De basisveronderstelling is dat dit werkelijkheidsbeeld eigenlijk onomschrijfbaar is, en daarom leidt tot nooit te doorgronden mysteries en geloofspunten.
    • Het tertiaire werkelijkheidsbeeld daarentegen gekenmerkt door een vrije investigatiemethode waar integratie de sleutelmethode is, zoals schitterend geïllustreerd door Teilhard de Chardin. Er zijn geen gezagsdragers of leermeesters, laat staan welomschreven dogma's, enkel evoluerende inzichten.
  • Organisaties:
    • Het secundaire werkelijkheidsbeeld wordt overgebracht door afgebakende spirituele organisaties (kerken, maçonnieke obediënties). Men is in de groep, of erbuiten. Erin zijn veronderstelt dat men alles aanvaardt, zoniet plaatst men zich erbuiten. De zuivberheid en juistehid der inzichten en belevingsnethdoes wordt gevrijwaard door het centrale gezag door controle, censuur, spreekverbod e.d.
    • Het tertiaire verspreidt zich vrij in de samenleving, via media (internet, boeken) en spirituele groepen die niet afhangen van centrale organisaties, maar elk autonoom en soeverein zijn, en daarenboven inwendig synergisch georganiseerd. De kwaliteit der belevingen en inzichten wordt gevrijwaard door intense maar open contacten tussen die groepen en inspirerende uitwisseling van hun inzichten, die via continue integratie progressief convergeren.



VORMEN VAN SPIRITUALITEITSBELEVING


Inleiding


Ik ga ervan uit dat de normale geestesinhoud niet de realiteit weergeeft zoals die echt is. Reeds Plato gaf dat aan met zijn Mythe van de Grot: de mens ziet slechts de weerkaatsingen van de werkelijkheid tegen de muren van een donkere grot. Zoals het daglicht een diaprojectie of een filmbeeld verbleekt, zoals de waargenomen illusie dat de aarde plat is ons verhindert om te beseffen dat zij eigenlijk rond is, zoals we slechts de elektromagnetische golven zien tussen rood en violet, en de klanken horen tussen 50 en 20.000 Herz, hoewel er nog veel andere lichtfrequenties en klanken zijn, zo hindert de waarneming van de banale realiteit ons wellicht om de realiteit te zien zoals ze echt is. Daarom gebruikt men in de psychologie het begrip surrealiteit: dit is een versie van de realiteit, uiteraard bestaande uit elementen van de dagelijks waaargenomen realiteit, maar met proporties, dimensies, betekenissen, evolutietrends, enz. die we niet of slechts zeldzaam vermoeden.

Laten we voor het gemak afspreken dat surreëel de werkelijkheid beschrijft zoals ze echt is, terwijl transcendent elke belevingstoestand is die geprojecteerd is vanuit onze actueel, "realistisch" werkelijkheidsbeeld. Dus alles wat surreëel is, is transcendent, maar niet alles wat transcendent is, is surreëel. We gaan er hierbij van uit dat indrukken van buiten nooit zuiver worden weergegeven, maar altijd geïnterpreteerd en vervormd zijn door de reeds bestaande herseninhoud.

Spiritualiteit nu is de verzameling der technieken en belevingsmethodes die ons toelaten een beetje verder door te dringen in die surreële werkelijkheid. En vermits deze werkelijkheid uiteindelijk geprojecteerd wordt uit wat wij wél al kennen, zal de surrealiteit voor een groot deel subjectief verschillen. Daarenboven is niemand echt bewust wat die surreële dimensies uiteindelijk allemaal voorstellen.

Termen die een surreële ervaring omschrijven zijn: trance, transcendente ervaring, piek-ervaring, mystieke ervaring, vervoering, hypnotische toestand, extase, vereniging met het Ene (het Hogere, het Al, enz.), psychedelische ervaringen, artitieke ontroering, enz. Men zegt dat hallucinaties mogelijks ook surreële beelden weergeven, en niet noodzakelijk waanbeelden zijn. Men zegt dat een esthetische ontroering veroorzaakt wordt door het waarnemen van een realiteit die overeenkomt met ons onbewust surreëel verwachtingspatroon.

Situaties waarin gemakkelijker surreële ervaringen voorkomen zijn o.m. droom, gebed, meditatie, artistieke ervaringen zowel de creatieve als de observerende, euforische toestanden zoals massage, in de zon liggen en orgasme, parfums, symboliek en rituelen, uitputtingstoestanden en postvirale periodes, toxische toestanden bij druggebruik, sensoriële deprivatie, grootse multisensoriële ervaringen, surrealistische visuele en auditieve kunstervaringen, enz.


Concrete vormen


De bedoeling van de verschillende vormen van spiritualiteitsbeleving is dus: het reële werkelijkheidsbeeld in ons bewuste te verruimen tot een surreëel.

Laten we eerst een uitgebreide lijst maken van concrete methodes die volgens de ervaringen van de mensheid spirituele ervaring schijnen uit te lokken, en deze lijst mettertijd trachten te rangschikken, en intussen de actieve bestanddelen ervan bloot te leggen.


Ingrediënten:

  • theoretische teksten bestuderen die ons in een surreële sfeer brengen: Pierre Teilhard de Chardin, Leo Apostel
  • meditatief gebed dat steeds maar transcendenter wordt
  • aangrijpende muziek, vooral modernere zoals Arvo Pärt e.d.
  • van prachtige grootse natuurzichten genieten
  • de piekervaringen, zoals beschreven door Maslow
  • ongebruikelijke vormen van menselijk contact: lang zwijgend naast elkaar stappen (bv in een stormwind), elkaar minutenlang in de ogen kijken
  • repetitieve muziek


Toegepaste vormen

  • surreëel toneelstuk of film
  • in een opvallend mooie kathedraal of maçonnieke tempel komen
  • aangrijpende, vooral surrealistische en abstracte kunst
  • een prachtige liturgie / ritueel mee-beleven
  • alleen tussen ruïnes lopen
  • sommige klank- en lichtspelen, bv. in Egypte
  • mistige natuurzichten, gedempt licht
  • extreme situaties meemaken: een mijn bezoeken, waterval, Tibet, enz.



HET EFFECT VAN SPIRITUALITEIT


Secundaire spiritualiteit is slechts een decorum, en bevestiging van de persoon die haar beoefent, om zichzelf een veilig en superieur gevoel te geven. Naarbuiten zien we maar al te vaak weinig effect, en gebeuren er (te) vaak onvoorstelbare zaken zoals godsdienstoorlogen, uiteenscheuren van christelijke kerken, uiteenscheuren van maçonnieke obediënties, misdaden gepleegd door christenen en maçons. Secundaire spiritualiteit is slechts een bevestigingsfilosofie die de beoefenaars en aanhangers uiteindelijk meestal laat zoals ze zijn, d.w.z. in het dagelijks leven praktisch niet te onderscheiden van niet-beoefenaars. Witgekalkte graven. Mooie maar lege dozen. Luister naar mijn woorden maar zie niet naar mijn daden. Hypocrisie. Een leuk maar vrijblijvend (gemaskerd) cultureel en sociaal spel.


Tertiaire spiritualiteit leidt o.m. tot:

  • Tertiaire spiritualiteit herkent men niet aan haar principes en verkondigingen, maar aan haar tastbare effecten. De beoefenaars van tertiaire spiritualiteit veranderen voelbaar, groeien gestadig. Maar zijn nooit volmaakt en denken dit ook niet van zichzelf.
  • Geluksgevoel, eerder terwille van indirecte levensrealisaties, dan direct secundaire zoals geld, roem, macht, enz.
  • Het vermogen om intens te genieten van details waar anderen vaak overheen kijken omdat ze het niet opmerken, er onvoldoende bij stilstaan of banaal vinden.
  • Constructieve en positieve levenshouding bij frustratie, tegenslag, lijden, dood. Gelijkmoedigheid bij situaties die anderen vaak zinloos en beangstigend vinden. Stoïcisme in de oorspronkelijke betekenis van het woord, de rationeel-emotieve. In die spiritualiteit een onuitputtelijke bron van energie en sisyfiaans herbeginnen vinden.
  • Constructieve en positieve benadering van personen die ons, door hun kortzichtigheid, beperktheid, neurotische behoeften en egoïsme, pijn deden. Iets wat de Boeddhisten mededogen noemen.
  • Kunnen genieten van, bewonderen, omgaan met en inspiratie vinden in zaken, toestanden en personen die naast hun kwaliteiten ook vele beperkingen, onvolmaaktheden en onaangename kantjes vertonen.
  • Een empathische, inculturerende levenshouding, d.w.z. accepteren van de ander zoals hij is, en van daaruit zijn groei naar een universeel ideaal trachten te bevorderen, zonder hem eerst proberen te bekeren tot de concrete kwaliteiten die wij toevallig ontwikkeld hebben.
  • De volmaaktheid en schoonheid realiseren door die zelf op te bouwen, niet door het slechte en lelijke te bestrijden of te brandmerken.
  • Inzet voor het realiseren zaken waarvan we zelf nooit de vruchten zullen genieten, maar wel de mensen naast en na ons. Iets wat de christenen naastenliefde noemen. Maximale verantwoordelijkheid.
  • Inspiratie voor het creëren van schoonheid en kunstvormen die onze tertiaire spiritualiteitsbeleving bevorderen.
  • Een constant, gewild groeien van onze persoonlijkheid
  • Een zichtbaaar vermogen tot integreren.
  • Het ontwikkelen van paradoxale kwaliteiten, d.w.z. het combineren van kwaliteiten waar de meesten slechts één pool van realiseren omdat het ene het andere blijkbaar maar al te vaak uitsluit, bv. mannelijk en vrouwelijk, leidinggevend en volgzaam, soepel en meegaand reagerend op anderen en toch efficiënt en stipt, materieel en spiritueel, wiskundig en poëtisch, productief en creatief, succesvol en minzaam, rustig-ontspannen en toch constant strevend naar verbetering, hoogstaand en zinnelijk, sociofinancieel succes en een mooie partnerrelatie, een mooie basisrelatie en existentiële intimiteit met derden, authentiek zichzelf zijn en toch open voor inspiratie door anderen, zelfbewustzijn (fundamenteel zelfvertrouwen) en toch bescheidenheid (geen minderwaardigheidsgevoel maar openheid en bewondering voor de kwaliteiten van anderen).