3000-3999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

3350 Biologische klok


Vele processen in de hersenen zijn tijdstipgebonden, zowel qua moment van de dag, van dag-nachtritme, van seizoenen, van jaren. Daarenboven hebben wij een fenomenale tijdsintuïtie die bijna exact is op de minuut na (wakker worden enkele minuten vóór de wekker afloop lukt meestal zeer goed).

Het fenomeen van het dag-nachtritme is het spectaculairst. Dit is vrij moeilijk te ontregelen, vandaar het fenomeen van de jet-lag.

[bbc

Het dag nacht-ritme is niet gemakkelijk te veranderen. Per dag kan men maar 1 à 2 uren inhalen. Dit komt omdat de hersenen dit ritme vastgelegd hebben op 25 uur, en dat het ongeveer 2 uren per dag kan bijgesteld worden. Dus "verlaten" (als men naar het westen vliegt, bv. Amerika) gaat vrij goed: de natuur vult zelf al een uur in, en wij doen er nog een uur bij. "Vervroegen" (als men naar het oosten vliegt, bv Indië) is veel moeilijker, omdat er al een uur kwijt is, en men slechts één uur kan inlopen.

Dat de natuur op 25 uren staat is een klassiek fgenomen: er zijn vele eigen ritmes in het lichaam, maar die zijn zo vastgelegd dat ze trager zijn dan de natuurlijke omstandigheden, zodat de natuur ze gemakkelijk kan bijstellen, bv. het eigen hartritme van 40 slagen/min, trage darmbewegingen, minimaal ademhalingsritme.

Het dag-nachtritme (de "masterclock") bevindt zich in de nucleus suprachiasmaticus, onderaan vooral de hersenen, boven het chiasma van de oogzenuwnuwen. Het voordeel van  de weerstand ("rem") van de hersenen om de biologische klok van het dagritme snel te wijzigen, is ons te beschermen tegen valse signalen zoals sterk licht 's nachts, volle maan, donkere dagen, enz. Het hiervoor werkzame eiwit SIK1 kan echter bijgesteld worden zodat het alle tijdgeheugen herstelt, en de jetlag van 6 naar 1 dag wordt teruggebracht.

De hongerklok kan dit dagritme ook snel bijstellen. Wie honger heeft krijgt geen slaapreflex tot wanneer de honger voldaan is. Als men bv op een intyerconteinentale vlucht niet eet, maar pas als men aankomt (bij voorkeur dus 's avonds) zal reeds op 1 dag zijn jet-lag kwijt zijn. Het centrum hiervan ligt in de hypothalamus, in de nucleus dorso-medialis, dus vlakbij het voeselbevredigingscentrum [bbc]