4000-4999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

4500 STREVINGEN EN EMOTIES


Inleiding

Op het eerste gezicht zijn er geen essentiële verschillen tussen de mens en twee andere actieve systemen, namelijk computers en dieren. Anders dan de plant, ook een levend systeem, vertonen deze drie actieve systemen een sterk "inwendig leven" dat zich soms uit door extern waarneembare gedragingen.

Bij nader toezien zijn er echter enkele fundamentele verschillen.

Een computer vertoont geen echt initiatief, tenzij hij daarvoor geprogrammeerd is. Hij wacht gewoon op input, via toetsenbord of andere inputwegen, verricht dan razendsnel enkel inwendige acties die al dan niet leiden tot een uitwendig gedrag dat meestal maar het tonen van de uitslag is, en valt dan weer stil, wachtend op een nieuwe input. Hij kan desnoods maanden en jaren wachten op een nieuwe input, en blijft intussen volstrekt passief, hoewel "alert", d.w.z. klaar om de volgende input razendsnel te interpreteren. Vele computers vallen trouwens gewoon stil als die nieuwe input (te) lang op zich laat wachten.

Een dier daarentegen vertoont een hele reeks inwendige drijfveren, die voortdurend gedrag uitlokken. Daar is natuurlijk de vervulling van de elementaire behoeften van voeding en slaap, seksueel gedrag in de bronstperiode, en migratiegedrag in sommige seizoenen. Maar in het algemeen kunnen we zeggen dat het dier reactief is, d.w.z. enkel actief als er een duidelijke, meestal inwendige, soms uitwendige prikkel gegeven wordt. Is de actie, uitgelokt door die prikkel, verricht, m.a.w. is aan de biologische behoeften voldaan, dan valt het dier weer stil, en gaat meestal rusten, zelfs midden de dag.

Een mens is nog een beetje actiever. De biologische behoeften, hoe belangrijk en onmisbaar die ook zijn, volstaan bij lange niet om zijn gedrag te verklaren. Hij heeft blijkbaar nog een hele reeks andere behoeften, zowel sociaal en mentaal, en zelfs fysisch (seksueel, sport) en esthetisch (kunst, muziek, spiritualiteit), die het grootste deel van zijn tijd vullen. Passiviteit is zelfs uitzonderlijk, en bij velen onbestaand, op de slaap na. Hij is dus proactief, d.w.z. dat hij inwendige, dwingende signalen niet afwacht, maar voortdurend nieuwe mogelijkheden en situaties exploreert.

Het geheel van de impulsen die hem tot die proactieve activiteit stimuleren, noemen we strevingen. We delen die, overigens zonder scherpe grens, in in behoeften en verlangens. Behoeften zijn dieper, vager en algemener (bv honger, dorst, geen pijn hebben), en delen we tot op zekere hoogte met de (hogere) dieren. Verlangens zijn veel concreter (een zoet taartje, een glas streekbier, het vijfde pianoconcerto van Beethoven, een kus van de geliefde...). Verlangens berusten op onderliggende behoeften waarvan zij de concretisatie zijn. Behoeften kunnen maar bevredigd worden door zich eerst om te zetten (te "concretiseren") in realiseerbare verlangens.

Emoties tenslotte zijn inwendige en waarneembare toestandsveranderingen van onze lichaam, in principe bedoeld om ons lichaam klaar te maken voor de komende actie. Deze emoties gaan ook gepaard met de ermee geassocieerde gedachtengang, in principe bedoeld om onze nuttige reacties intelligent te leiden, hoewel de nuttigheid van vele geassocieerde gedachten (twijfels, angst, piekeren, ontmoediging) kan betwijfeld worden.

In de meeste westerse talen is "emotie", "gevoel" echter een dubbelzinnige en vaak misleidende term, omdat hij zowel "emotionele reactie" als "intuïtie" betekent, twee totaal verschillende fenomenen. Het achteloos door elkaar gebruiken van deze beide begrippen, en daar soms redeneringen en oordelen op bouwen ("vrouwen zijn gevoeliger, en dus intuïtiever", "mijn gevoel zegt mij dat...") kan tot heel misleidende en verkeerde conclusies leiden.