4000-4999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

4600 Gevoel

HET GEVOEL

Definities

Gevoel is een woord met talrijke betekenissen, die weliswaar ergens verwant zijn (bv. in de zin van moeilijk onder woorden te brengen) maar voor het essentiële vaak heel verschillend. In de meeste westerse talen is 'emotioneel' een zeer dubbelzinnig woord met vele betekenissen. Het woord 'voelen' is nog dubbelzinniger, vermits dit ook het lichamelijk voelen (tastzin) betekent.


Een tekst die onderliggend onderscheid niet maakt, zorgt doorgaans voor verwarring en misverstand.

 


De verschillende betekenissen worden op aparte pagina's besproken:

  1. Gevoel als synoniem voor Emotie, d.w.z. een Ervaring die een emotionele respons oproept
  2. Gevoel als synoniem voor IntuïtieVermoeden of Aanvoelen, d.w.z. een Onderbewuste Gedachte.Nu is het zo dat vele intuïtieve waarnemingen gepaard kunnen gaan met (on)aangename neven-effecten, maar dat is niet altijd het geval. Ook een neutrale intuïtie kan zich voordoen, zonder de minste emotie. Verder zijn niet alle emoties vormen van intuïtie! In die zin wordt Gevoelsmatig in een Secundaire context dikwijls gebruikt als tegenpool van Rationeel, hoewel Intuïtie in een Tertiaire context eerder de aanvulling is van Rationeel.
    • In die zin kan Gevoel ook een Subjectieve Intepretatie weergeven, die eerlijk klinkt maar in feite onjuist is: bv. Ik heb een gevoel van vrijheid.
    • Gevoel als synoniem voor Overtuiging, bv. Ik heb het gevoel dat ik verkeerd handel.
    • Gevoel in de betekenis van Schuldgevoel met de bedoeling om op iemands gevoelens in te spelen. Het gaat hierbij meestal over secundaire begrippen, en Mythes, dus over wat sommigen over Schijngevoelens noemen die verwijzen naar een verborgen Oordeel over de ander. Dit is een Strategie binnen de Secundaire Manipulatie.
  3. Gevoel als synoniem voor een fysieke Gewaarwording langs één der vijf zintuigen, vooral uiteraard de tastzin, maar ook proprioceptisch, bv. Een gevoel van uitputting.
  4. Gevoel als synoniem voor Empathie of Inlevingsvermogen, d.w.z. dat de betrokkene in zijn Besluitvorming rekening houdt met de Behoeften en de Subjectieve Belevingenvan de anderen, bv. in de zin Dat is iemand zonder gevoel.
  5. Gevoel als synoniem voor Zelfbeeld, bv. in de zin Ik heb het gevoel Vlaming te zijn, of Ik voel mij een echte vrouw, dus een soort Identificatie met een Prototype, een Model
    • De identificatie waarnaar verwezen wordt kan ook een Bestaanswijze of een Relatie zijn, bv. Ik het het gevoel dat ik leefIk voel mij echt jouw vriend.

Toepassingen

Als men in theoretische uiteenzettingen en besprekingen deze betekenissen niet duidelijk definieert, dan doet men aan bewuste of onbewuste misleiding van zijn gehoor. Dit is in die mate belangrijk dat het gebruik van dit woord in deugdelijke teksten eigenlijk af te raden is. De drie belangrijkste psychische betekenissen zijn: iets aangenaams of onaangenaams voelen aanvoelen, d.w.z. intuïtie, en zich gemotiveerd voelen voor iets.

Mensen die het vaak hebben over emoties neigen al deze betekenissen nogal eens door elkaar te gooien. Het is belangrijk om als therapeut dit begrip zoveel mogelijk te preciseren bij het taalgebruik, om misverstanden te vermijden.

  • Men kan bijvoorbeeld eerst proberen aantonen dat iemand meer intuïtief (Gevoel 2) redeneert, en daar dan automatisch uit afleiden dat deze persoon dus zijn emoties (Gevoel 1) dieper beleeft, en wellicht ook veel empathischer (Gevoel 3) is naar anderen toe, terwijl al deze kwaliteiten in feite los staan van elkaar.
  • Ook speelt in het gebruik van deze termen, vooral in de schijnbare tegenstelling rationeel/emotioneel, wellicht ook de Mythe van de Paradoxale Kwaliteiten.

Andere Inspiratiebronnen

In deze site | In deze site via Google | Wikipedia

Bijdragen van

Kris Roose, Andy Louwyck


Commentaren / Nog te integreren ideeën

Ik heb al een aantal definities van 'gevoelens' van diverse auteurs in diverse teksten zitten. Ik wil die graag doorgeven en verder meedenken. Ik denk dat het inderdaad wel nodig en handig is om deze begrippen te differentiëren en te definiëren. Dat duidelijkheid omtrent wat wel en niet bedoeld wordt een absolute noodzaak zijn. Meestal definieer ik het verschil tussen emoties en gevoelens vanuit het model van Jung en gebruik voor emotie - gewaarzijn - o.m. de definitie van Martha Nussbaum, emotie als 'sensibele gedachte', nl. als een 'gedachte die zich lichamelijk aandient omdat ze nog geen woorden heeft'. Meer hierover en ook definities van andere auteurs volgen. Gevoel gebruik en definieer ik, als het fenomeen dat zich aandient en verwijst naar behoeftevervulling of -frustratie en dat kan duidelijker. Dus eigenlijk als weg naar verborgen behoeften. [Kristin Brantegem 24.01.06]


Ik heb nog twee betekenissen aangevuld, zoals je mij die hebt meegegeven. Verder heb ik nog twee vragen: Welke betekenissen verwijzen nu naar die verborgen behoeften waar Kristin over spreekt? Welke betekenis wordt gebruikt in de uitspraak "ik voel dat ik leef"? [Andy Louwyck 25.01.06]

"Ik voel dat ik leef" zit wellicht in Identificatie. Ik heb het voorbeeld eraan toegevoegd. Wat Kristin bedoelt moet zij zelf aangeven. [Kris Roose 25.01.06]




Ziehier wat meer uitleg opgenomen in eerdere van mijn teksten

Volgt een distillaat van wat ik uit diverse boeken en artikels bij elkaar genoteerd heb:

Emoties zijn een geheel van lichamelijke reacties - hormonaal, visceraal, posturaal - die het organisme klaarmaken voor een adequate reactie op de omgeving; emoties 'an sich' zijn niet bewust. Ze zijn uitwaarts gericht. Ze zijn reactieve attitudes en nog geen psychologische reactieve attitudes. Emoties ontstonden vroeger in de evolutionaire ontwikkeling.

Gevoelens zijn de representaties van deze veranderde lichamelijke toestanden. Ze zijn inwaarts gericht: nl op het eigen organisme. Ze zijn niet bewust in de zin dat we vanzelfsprekend weten dat we een gevoel hebben. Een emotie wordt een gevoel als er een tweede orde representaties is. Gevoelens ontstaan door cognitieve elementen die het emotioneel proces representeren.

Over wat dan die basisemoties zijn, bestaat er al naargelang de diverse auteurs heel wat verschillen die variëren van 4 tot 7 basisemoties.

Gevoelens kunnen door cognitieve interventie diverse emoties in een cluster samenbrengen, bijv. het gevoel gelukzaligheid kan plezier en spel als emotie in zich dragen. Gevoelens zijn dus meer ingekleurd door taal en cultuur. Daar waar emoties universeel blijken te zijn. Emoties veroorzaken veranderingen in het lichaam die worden teruggekoppeld naar een ander deel in de hersenen, waar gevoelens gecreëerd worden. Dit mechanisme is één van de vele regulerende systemen in ons lichaam die ons in staat moeten stellen een toestand van biologisch evenwicht te bereiken, belangrijk voor onze overleving. Zowel op individueel als collectief niveau is de regulering van emoties en gevoelens van groot belang voor de organisatie van onze sociale en culturele omgeving.

Gevoelens hebben zich vermoedelijk ontwikkeld in een later evolutionair stadium omdat het brein, steeds complexer werd al naargelang de levensomstandigheden complexer werden.

Gevoelens zijn dus ook meer taalgelinkt dan emoties, wat niet betekent dat we de meeste niet met alle andere culturen delen. Toch bestaan er in bepaalde talen woorden voor gevoelens die in een andere cultuur slechts via ellenlange paragrafen kunnen beschreven worden.

Het evolutionair voordeel van gevoelens is volgens Damasio, dat ze ons toelaten te weten welke emoties we hebben en wat die emotie veroorzaakt. Zonder gevoelens zouden we wel prikkels ondergaan maar niet kunnen weten dat we ze ondergaan, waardoor we in een vast stimulus-reactiepatroon zouden blijven steken. Met de e gevoelens hebben we ook het vermogen ontwikkeld de toekomst te voorspellen, zoals voorzien welke prikkels goed of slecht voor ons zijn.

Damasio linkt ook het begin van gevoelens met het begin van 'zorg', 'bezorgdheid'. De ontwikkeling van gevoelens wordt dus net als emoties veroorzaakt door biologische noodzaak maar gevoelens hebben uiteindelijke implicaties voor de sociale ruimte.Gevoelens late toe dat emoties bijv. non-verbaal kunnen gecommuniceerd worden.

Emoties en gevoelens worden in verschillende delen van het brein voortgebracht.

Deze visie heb ik voor het grootste deel vanuit de werken van Damasio en ze komen overeen met de definities die Jung geeft omtrent lichaamsgewaarwordingen - deze zijn er altijd ook al zijn we er ons niet van bewust - en gevoelens - idem - . Deze laatste kent hij ook een cognitieve evaluerende kleur toe.

Ik moet nog wel meer hebben. Ik zoek verder op mijn teksten maar dit is het eerste wat ik op verkenner vond.

[Kristin Brantegem 25.01.06]




Indien jullie meer info zoeken is het misschien handig er het werk van Antonio Damasio - 'Ik voel dus ik ben' en 'Het gelijk van Spinoza' - zelf op na te lezen, alsook dat van Le Doux - The emotional brain en Synaptic Self -. De eerste drie heb ik zelf gelezen, het laatste ligt op me te wachten. Ik wil toch even benadrukken dat dergelijke theoretische achtergronden wel interessant zijn - vooral in het 3de en 4de jaar, maar niet noodzakelijk om het eigen groeiproces te bevorderen. Een metser hoeft ook de chemische samenstelling van hout en ijzer niet te kennen om zijn truweel te leren hanteren. Ik zie dus echt niet in waarom dergelijke definities 'noodzakelijk' zouden zijn in het eerste jaar. Dus graag enige info hieromtrent, dat maakt het makkelijker om te weten waar ik me al dan niet mee moet bezig houden, een kwestie van tijdsbesparing!

Volgt een interessant webadres http://www.psychotherapie-ja.nl/artikelGlasTvP.doc met artikel van Gerrit Glas: Emotie, neurobiologie en de toekomst van de psychotherapie

[Kristin Brantegem 26.01.06]



GEVOELENS

(volgens Antonio Damasio )

Gevoelens zijn het geheel van interne mentale voorstellingen van de toestand van ons lichaam en onze geest die wij maken in onze hersenen.

Gevoelens zijn de interne representatie van emoties, lichamelijke gewaarwordingen en cognitief functioneren in engere zin: hoe we denken en beelden vormen ( snelheid, orderlijkheid, harmonie ). Ze vertalen het verloop van de gehele levenstoestand in de taal van de geest.

Emoties zijn op zich al nuttig, maar door het proces van het bewuste voelen ervan wordt het organisme attent gemaakt op het probleem dat de emotie bezig is op te lossen.

Gevoelens zijn waarnemingen van een bepaalde variant van genot of pijn.

Om gevoelens te voelen is " bewustzijn " nodig. Gevoelens voelen is ons bewustworden van de interne representaties van de toestand in lichaam en geest.

Emoties werken buiten het bewustzijn om. Emotie- expressie is extern en gaat het gevoel vooraf. Er bestaat geen centrale gevoelstoestand voordat de respectievelijke emotie optreedt.

Een gevoel "hebben" is niet hetzelfde als een gevoel " kennen " : de reflectie op een gevoel staat een treetje hoger.

" Hoe kan ik weten hoe ik me voel voordat ik het zeg? "

Gevoelens worden geuit via woorden. Vaak zijn we echter zo gericht op wat de persoon zegt, dat subtiele tekens van emotie ons totaal ontgaan.

" Hoe kan jij weten welke emotie door me heen gaat voordat ik het zeg? "

Emoties worden zichtbaar via lichaamstaal: aangezicht, houding, intonatie. Deze expressies tonen aan de buitenwereld dat de betreffende persoon gegrepen is door emotie doch ze zeggen niets over de oorzaak van de emotie. Deze wordt pas volledig duidelijk nadat de betreffende persoon zijn gevoelens heeft kenbaar gemaakt via woorden en taal.

Voor begrijpen van gevoelens is het nodig dat men dezelfde taal spreekt , uiten van primaire emoties is universeel en heeft geen taal of tolk nodig.

Gevoelens zijn een mentale uitdrukkingsvorm van alle andere niveaus van homeostatische regulering.

Zie " boomstructuur " van de verschillende niveaus van homeostatische regulering: van onbewust onderaan via onderbewust tot meer en meer bewust naar boven toe:

HOGERE REDE

GEVOELENS

EMOTIES

AANDRIFTEN EN BEHOEFTEN

GEDRAG IVM PIJN EN GENOT

IMMUNITEITSREACTIES

BASALE REFLEXEN

STOFWISSELING

[Jan Vertriest 23/02/2007]