5000-5399
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

5010 Modus 1: Inleiding, acute

 

MODUS 1

 

 De irreële modus

 

Inleiding

 

Kernstructuur

 

Hierbij wordt het conflict tussen de vereisten der eigen behoeften en deze van de realiteit opgelost door die lastige realiteit grotendeels of volledig te verdringen. De betrokkene gaat dus als het ware leven in een denkbeeldige ("irreële") wereld, die incongruent is met die realiteit. Erge afwijkingen van het realiteitsbeeld noemt men "wanen", en valse waarnemingen noemt men "hallucinaties". 


Een mogelijke verklaring is dat deze mensen een te sterk werkende verbeelding hebben (veel DA en NA), waardoor het hen moeilijker is om onderscheid te maken tussen reële en ingebeelde afbeeldingen. De hersenen zelf zien in praktijk geen onderscheid (het is blijkbaar hetzelfde "projectiescherm"), maar baseren zich op de kwaliteit van het beeld. Beelden van buiten zijn veel "krachtiger" dan de verbeelding., en worden zo herkend.


Trouwens, als men bij iemand de beelden van buiten uitschakelt, neemt hij de ingebeelde beelden voro waar: bv in een droom, en in een ruimte voor sensoriële deprivatie (alles is volledig geluidsstil en donker) krijgt men spontaan na enkele minuten "hallucinaties", d.w.z. dromen terwijl men wakker is.


Dit bestaat voor andere zintuigen ook. Men heet dat vermogen een eidetisch vermogen. Mozart had dat voor muziek: hij moest niet echt componeren, maar gewoon luisteren naar het "orkest" in zijn verbeelding, en de noten gewoon noteren...


Het ontwikkelen van een realistisch beeld vraagt vrij veel levenservaring, vrij veel groei. Het is dus niet zo dat realiteitszin van bij de geboorte aanwezig is, maar omgekeerd: bij de geboorte hebben wij weinig of geen realiteitszin. Die ontstaat pas langzamerhand naargelang wij ons ontwikkelen.

 

De kinderlijke zijnsvorm

Bij een pasgeborene is deze zijnsvorm steeds aanwezig. Het realiteitskarakter van de wereldbeelden van het kind, alsook zijn interactie met deze omgevende realiteit zijn zeer zwak. Het kind leeft in een fusionele fase, waarbij het als het ware geen onderscheid maakt tussen zichzelf met de fantasmatische voorstellingen van zichzelf, en de realiteit. De relatie tussen kind en moeder is symbiotisch. 


De volwassen zijnsvorm

De volwassen persoonlijkheden die functioneren volgens dit principe zullen in belangrijke gebieden van hun interactie met de realiteit erg kwetsbaar zijn, omdat ze zichzelf beleven in een soort beschutte realiteitsfantasie. Wordt deze doorbroken, dan voelen ze zich erg bedreigd en vluchten nog verder in deze denkbeeldige werkelijkheid. Men spreekt van borderline gevallen, omdat ze voortdurend op de grens zitten met de pathologische zijnsvorm der psychose. 

 

De pathologische zijnsvorm

De psychose is de zwaarste vorm van geestesziekte. Het is de totale vlucht in hallucinaties en in waandenkbeelden. Het is een poging om gelukkig te worden, waarbij men volledig tracht los te komen van de realiteit, en waarbij men vlucht in een denkbeeldige realiteit: men tracht zijn behoeften op symbolische en irreële manier te verwezenlijken. Deze weg wordt gevolgd door schizofrenen, d.w.z. mensen die van jongs af aan diep frustrerend werden opgevoed, en die daarenboven dikwijls nog om aangeboren, scheikundige redenen moeite hebben om in contact te blijven met de realiteit. Ook kan deze evolutie gestimuleerd worden door druggebruik.

 

Wie pas op latere leeftijd in deze pathologische zijnsvorm verzeild geraakt en dus lange tijd vrij goed functioneerde, lijdt aan paranoia, hetgeen letterlijk betekent: een geest naast de andere, een gedachtegang naast de realiteit. Hoewel irreëel zullen de waandenkbeelden toch ergens parallel lopen met die realiteit. De wanen zijn dus ook invoelbaar, waarbij ze zich onderscheiden van de schizofrene, oninvoelbare wanen.

 

Is de irrealiteit van het denken beperkt tot een sector, en functioneert men voor de rest eigenlijk vrij behoorlijk, dan spreekt men van parafrenie. Een voorbeeld hiervan is een postbode, die zijn job op een bevredigende manier vervult, maar die eigenlijk overtuigd is dat hij van koninklijken bloede is, een soort vergeten bastaard, en die zijn koninklijke familieleden op hun verjaardag een wenskaart stuurt.


Volgens de nieuw, integratieve inzichten, wordt zelfmoord, terrorisme en zware agressie ook bij acute modus 1-pathologie geplaatst.


Pathologieën

 

DE PSYCHOSEN

BEPALING

Een psychose is een gedragspatroon waarbij de persoon kortdurend of langdurig leeft in een denkbeeldige realiteit. Deze realiteit noemt men waan (delier). Bij langdurige: alleen te leven in psychiatrische setting.

Opmerking:

- Delier, waan (Fr. délire, Eng. delusion) mag men niet verwarren met delirium = delirium tremens (Fr. en Eng. delirium)

- Voor de Amerikanen is psychose en schizofrenie meestal synoniem. Ze hebben ook last met onze term "neurolepticum", dat ze vroeger "major tranquillizer" noemden, en nu "antipsychotic". Hoewel, ook zij beginnen te beseffen dat het ook (en commercieel vooral) buiten de psychosen een toepassing vindt, bv. als stemmingsstabilisator, bij karakterstoornissen, bij zware neurovegetatieve syndromen.

 

DSM-codes As I

295.1- Hebefrene schizofrenie 

295.2- Katatone schizofrenie (negativisme) 

295.3- Paranoïde schizofrenie 

295.6- Defectschizofrenie

        -2 chronisch

        -4 chronisch met opstoten

        -5 genezen (remissie)

298.80 Reactieve psychose, psychotische decompensatie 

297.10 Paranoia 

295.70 Schizoaffectieve stoornissen


OORZAAK

Bij de acute psychosen is er meestal een scheikundige oorzaak (bv. drugs) of een sterke psychische stress (bv. gijzeling) of stemmingsstoornis (bv. zeer zware depressie). De chronische psychosen, zelfs als ze plots ontstaan, wijzen meestal op een sterke ontwikkelingsstoornis, "kwetsbaarheid", van de persoonlijkheid.


SYMPTOMEN

Wanen

Hallucinaties

 

HET PSYCHOSEMECHANISME

Net zoals bij de depressie moeten er enkele voorwaarden vervuld zijn opdat een psychose zou kunnen bestaan:

1. Een irreële manier van denken, waarbij de associaties niet gecontroleerd en gecorrigeerd worden met andere kennisgegevens.

2. Een gestoorde scheikundige toestand in de neurotransmitters: een te sterke concentratie van NA en DA.

Zodra de situatie geïnstalleerd is, zullen beide bovenstaande elementen elkaar versterken, zodat het bij de behandeling geen zin meer heeft zich af te vragen wat de oorspronkelijke oorzaak of stoornis was.

3. Ook stoornissen in het systeem der spiegelneuronen, waardoor het zich inleven in anderen bemoeilijkt wordt, zouden een rol kunnen spelen in het ontstaan van de psychosen.

 

UITLOKKENDE FACTOREN

 

  1. Psychisch

Zoals voorheen uiteengezet, worden wij geboren zonder realiteitszin. Een kind dat "speelt" leeft strikt genomen in een waanwereld. Het is slechts mettertijd dat wij een realiteitsbesef en -controle krijgen. Voorwaarde is echter, dat wij ons in die realiteit vrij goed leren voelen, m.a.w. dat het voor ons aangenamer is realistisch te zijn dan in onze fantasmatische wereld te leven. Overigens is het realiteitskarakter van onze denkwereld nooit 100%. Ook een neuroticus (en dat zijn wij allemaal) is voor een deel irrealistisch, bv. als hij zich inbeeldt dat hij een fantastische indruk maakt, terwijl men hem in feite jaloers of spottend bekijkt.

 

2. Biochemisch

Het evenwicht in onze hersenen is zeer kwetsbaar. Zelfs een beetje alcohol kan het al verstoren. Het is dan ook begrijpelijk dat wij "doorslaan" bij hoge koorts ("ijlen"), drugs, virale herseninfecties, en dat sommige mensen biochemisch net een te sterke activiteit van bepaalde neurotransmitters hebben.

 

Soms vindt men bij psychotici tijdens hersenonderzoek afwijkingen in de hersenfuncties (oa. bij fMRI, SPECTscan en PETscan, en ook bij qEEG). Vraag is wat de oorzaak is: de organische (biologische, biochemische, circulatoire, microanatomische) of de psychische (subjectieve en/of objectieve) dysfunctie. Sommigen zijn overtuigd dat het organische aan de basis ligt van het psychische. Maar als men ziet hoe gemakkelijk het organische te beïnvloeden is door gedachten en beleefde emoties, is voor velen de uitleg dat het organische slechts het "substraat" is van het psychische. (Bv.: Zoals men bleek wordt en de bloeddruk daalt bij bepaalde emoties, zonder dat deze emoties uitgelokt hoeven te worden door de bloeddrukdaling.)


Zeldzame oorzaken van hersenaantasting bestaan ook: besmetting met het zeldzame herpesvirus (koortsblaas, aanwezig bij 90% van de bevolking), ontstekingen in het kader van auti-immuunziektes.

 

INDELING

 

Men deelt de psychosen in acute en chronische psychosen in. Deze laatste zijn het meest bekend en frequent (vnl. schizofrenie).

 
Acute vormen


1. ACUTE VERWARDHEIDSPSYCHOSE

 

SYNONIEMEN

Confusionele psychose, acute waanzin.

 

BEPALING

Een plotse opstoot van verwardheid, waandenkbeelden, hallucinaties, gedragsontremmingen, omdat een, vaak fragiele (= kwetsbare), persoonlijkheid tijdelijk decompenseert door een organische oorzaak. Dit kan uren tot maanden duren.

 

DSM-code, As I

297.1   Waanstoornis

298.80 Reactieve psychose, psychotische decompensatie

 

OORZAAK

Is hier vaak onbekend; soms zijn organische factoren aan te tonen: intoxicatie (bv. LSD), avitaminose (ziekte, ontstaan door gebrek aan een bepaalde vitamine), virale infectie, meningitis (hersenvliesontsteking), hoge koorts ("ijlen"), uremie (ophoping afvalstoffen waaronder ureum door verminderde nierfunctie), encefalitis (ontsteking aan het hersenweefsel).

 

Ook het delirium tremens is hier een vorm van. Wordt besproken bij alcoholisme.

 

SYMPTOMEN

Hierbij overweegt de verwardheid, doch er zijn ook wanen, hallucinaties, ontremmingen. Ook fysische symptomen, zoals centrale hyperthermie, en als complicatie dehydratatie.

 

BEHANDELING

Neuroleptica, rehydratatie. Soms is elektroshock de enige afdoende therapie. Onbehandeld evolueert het vaak tot de dood.

 


2. PSYCHOTISCHE DECOMPENSATIE

 

BEPALING

Een kortdurende (uren tot dagen) psychose-achtige opstoot, zonder dat er een onderliggende psychotische persoonlijkheid aanwezig is.

 

DSM-code As I

297.1   Waanstoornis

298.8   Korte psychotische stoornis

298.9   Psychotische stoornis NNO (Niet Nader Omschreven)(NOS = not otherwise specified)

296.24 Eenmalige depressie met psychotische decompensatie

296.34 Recidiverende depressie met psychotische decompensatie

296.44 Eenmalige manische opstoot met psychotische decompensatie

296.64 Bipolaire ziekte met psychotische decompensatie

 

SYNONIEM

Bouffée délirante

 

OORZAAK

Vaak bij hysterie, borderline, endogene depressie of manische opstoot.

 

Een (subjectief) enorme of langdurige frustratie. Soms na zware fysische uitputting, bv. vlucht uit concentratiekamp. Soms na zwangerschap ("postpartale" [niet: "postnataal!] of "puerperale" psychose of "depressie"). Bij debiliteit, orale karakterneurose. Soms is het het eerste teken van een beginnende schizofrenie. Soms gebeurt het in het kader van een manisch-depressieve ziekte: delirante melancholie, minder vaak bij manie.

 

SYMPTOMEN

Zoals bij verwardheidspsychose, doch vooral wanen en hallucinaties. De verwardheid is minder belangrijk en soms afwezig.

 

BEHANDELING

Neuroleptica, en eventueel antidepressiva.

 

3. ZELFMOORD

 

Hoewel zelfmoord vaak voorafgegaan wordt door depressie, is het op zichzelf een duidelijke verlating van de realiteit, dus op dat ogenblik geen depressie meer, maar een decompensatie naar een lager niveau, het laagste: de ireële modus.

 

Een bijkomend argument voor deze stelling is dat zelfmoord beter kan voorkomen worden met neuroleptica dan met antidepressiva.

 

SYMPTOMEN

In elke ZMP zijn volgende elementen aanwezig:

1. Een poging om aan een ondraaglijke situatie een einde te maken.

2. Een boodschap aan de omgeving: tegelijkertijd verwijtend als hulpvragend.

3. Een laatste poging, waarbij men zijn lot in handen geeft van het toeval of van de reacties van de omgeving (bv. pillen innemen tegen dat echtgenoot thuiskomt).

 

OORZAKEN

Vooral bij endogene depressies, of bij zeer zware reactieve. Komt echter ook voor bij beginnende schizofrenie, bij jonge (meestal hysterische) mensen, en bij oude (involutieve depressie). Bij onderzoek is gebleken dat er een grotere correlatie bestaat tussen zelfmoord en karakterstoornis, dan tussen zelfmoord en depressie.

 

MIDDELEN

- Medicamenten: kalmeer- en slaapmiddelen (ademhalingsstilstand), antidepressiva (hartstilstand). Vaak samen met  

  alcohol.

- Vuurwapens, slagaders opensnijden, verhangen, verdrinken, vergassen, ober trein springen, met wagen tegen boom of tegenligger rijden

 

BEHANDELING

Neuroleptica om recidief te voorkomen

Antidepressiva tegen de onderliggende depressie.

 

Het eerste gesprek na een mislukte zelfmoordpoging is zeer belangrijk. Niet aarzelen te spreken over de feiten. Dit werkt dedramatiserend.

 

 

 4. VERLANGEN TOT EUTHANASIE


   
Hoewel de aanleiding die leidt tot het verlangen tot euthanasie uiteraard geen psychotische stoornis is, is het bewust uit het leven stappen toch een ireëel Modus 1-gedrag, omdat het een compleet verwerpen en negeren is van de (weliswaar te pijnlijke) realiteit.

5. SUÏCIDAAL PROTEST/TERRORISME

 

Wat te denken over de Kamikaze-piloten? En Boeddhistische monniken die zichzelf verbrandden in Viëtnam? En Jan Palach en zijn 10 navolgers die zich in 1968 verbrandden uit protest tegen de Warschau-troepen die de Lenterevolutie van Tsjechoslovakije kwamen onderdrukken. En dan de tientallen zelfmoordterroristen, meestal Moslims. 

 

We kunnen veronderstellen dat ze maanden-, ja jarenlang geïndoctrineerd werden met de opvatting dat sterven voor ideaal iets is dat helpt, zowel voor het ideaal als voor jezelf. Op zichzelf is de daad uiteraard bijna het toppunt van realiteitsverlies, en als dusdanig als iets "psychotisch" te beschouwen. Zelfs al brengt het soms nuttige zaken in beweging, voor henzelf is het geen oplossing, en hun voordeel is zuiver fantasmatisch.

 

6. AGRESSIE


Agressie is bewust iemand (of velen) pijn doen of doden: oorlog, verkrachting en moord. Het reële gevolg is meestal totaal waardeloos (kijk naar de geschiedenis). Het is in elk geval geen (poging tot) integratie, want de tegenpartij is het leven kwijt, alles dus. Men kan het zelfs niet als neurotisch beschouwen.


Iemand die een gevaar betekent voor de anderen en zichzelf wordt gecollokeerd. Terecht. Welnu, iemand die in agressie gelooft betekent een enorm gevaar voor de anderen en zichzelf. Meer nog dan een schizofreen.


In afgeleide zin kan men mensen die pleiten voor geweld, dit goedkeuren en terecht vinden, militair worden, wapenfabrieken opbouwen of mee financieren, als even psychotisch beschouwen.




7. COLLECTIEVE "PSYCHOSEN"


   Collectieve, irrationele groepsreacties, met angst of paranoïde veronderstellingen.