5000-5399
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

5040 Modus 4


De super-aanpassingsmodus

(fallisch-narcistisch functioneren)

 

Inleiding

 

De kernstructuur

Deze personen hebben het leven en zijn regels en waardeschalen helemaal aanvaard zoals het is, en trachten er op een succesvolle manier in uit te munten. Typische voorbeelden zijn: de geslaagde zakenman, de sportman, de filmster, de universiteitsprof. Bij deze mensen is er echter vaak weinig of geen plaats voor creativiteit omdat dit zou leiden tot moeizame inspanningen of zelfs conflicten. Die afwezigheid van creativiteit maakt hun leven soms superbanaal. Zij geloven trouwens niet dat er veel aan lijden, armoede, agressie in de wereld kan veranderd worden, en hierin krijgen zij overigens meestal gelijk door de statistieken, die schijnen te bevestigen dat de meeste mensen wel zullen blijven zoals ze altijd geweest zijn. Als deze mensen succes hebben tot in het extreme, bv. rijke filmsterren, dan komen zij vaak tot de conclusie dat zij, ondanks het feit dat zij alles hebben wat zij ooit gewenst hebben, nog steeds niet gelukkig zijn; zij trekken daar dan het besluit uit dat geluk niet mogelijk is, en komen soms tot zelfmoord.

 

De kinderlijke zijnsvorm

De fallische fase situeert zich bij het kind tussen 4 en 6 jaar, om terug te komen tegen het einde van de puberteit. Tijdens deze fasen is de jongere bewust van zijn waarde, althans op bepaalde gebieden waarop hij zich sterk voelt, en aarzelt niet om deze kwaliteiten ten toon te spreiden en aan te wenden. Als het moet wil hij zelfs meer aandacht geven aan de schijn dan aan het wezenlijke, en hier en daar zelfs liegen of opscheppen.

 

De volwassen zijnsvormen

Bij de man spreekt men eerder van fallisch-narcistisch, bij de vrouw van genitaal-hysterisch, omdat beide vormen een beetje verschil tonen in hun basisattitudes. Daar onze hedendaagse cultuur narcistische functioneringswijzen niet als pathologisch beschouwt, maar als "normale varianten", komen onderstaande pathologisch functioneringswijzen niets als pathologisch over bij niet-professionelen. 

 

De pathologische zijnsvormen

 

Acuut

 

DE ACUTE NARCISTISCHE PATHOLOGIEËN

 

Stemmingsstoornis: euforie, overdreven succes, verliefdheid.

 

OPWINDINGSTOESTANDEN

 

BEPALING

Stemmingstoestanden waarbij de persoon euforisch en/of gejaagd is.

Men onderscheidt hypomanie (lichte vorm) en manie.

 

DSM-code As I

296.40 Manische episode, ongedefinieerd.

296.44 Manische episode met psychotische decompensatie.

296.46 Manische episode, gestabiliseerd.

 

OORZAKEN

Endogeen

 

Het kan een erfelijke ontregeling van de concentratie der neurotransmitters zijn, of een toxische of organische aantasting der hersenen:

·       Manisch-depressieve ziekte (zie verder).

·       Te lang toedienen van antidepressiva.

·       Toxisch: alcohol, drugs (LSD, hasj, amfetamines, zware verslaving aan kalmeermiddelen, cortisone. Hierbij treden de symptomen soms dagen na de stopzetting der verslaving op (abstinentiesyndroom, zie verder bij drugs, en delirium tremens bij alcohol).

·       Hersenaantastingen: seniliteit, frontale en diëncefale tumoren, posttraumatisch (bv. bij ontwaken uit coma).

·       Hyperthyreoidie

 

Exogeen

 

Een voorbeeld van exogene (hypomanie, eerder euforie) is bijvoorbeeld 'verliefdheid'.

 

SYMPTOMEN

·   Opwinding: de activiteit is toegenomen (hyperkinetisch), de gedachtengang ontremd en soms met sprongen of verward.

·   Ontremming: de censuur van het Ueberich op het Es vermindert.

·   Soms angst en depressiviteit.

·   Soms delirante decompensatie.

·   Lichamelijk: hoge bloeddruk, zweten, slapeloosheid, veel eten en drinken, (in-)slaapstoornissen

 

BEHANDELING

 

Neuroleptica, vooral de dempende (chlorpromazine, haloperidol, Nozinan, Dominal), niet zozeer de waanbestrijdende.

Diazepines verhogen de verwardheid, maar zijn soms nodig ter vervanging van de toxische producten, die plots wegvallen.

 

Chronisch

 

DE CHRONISCHE NARCISTISCHE PATHOLOGIEËN

 

FALLISCH-NARCISTISCHE KARAKTERNEUROSE

Bepaling

Dit is een karakterneurose waarbij de persoon graag zijn kwaliteiten (en o.a. zijn lichaam) laat uitblinken.

 

Gedrag

Luid spreken, vele sociale contacten, vaak over zichzelf en zijn mening praten, geen "complexen" hebben. Men treft dit karakter vaak aan bij filmsterren, tv- en toneelspelers, politici, sportkampioenen, succesvolle zakenlui, enz..

 

Soms wordt de manier waarop alles wordt georganiseerd, zowel door de betrokkene als door de omgeving, als geslaagd beschouwd. Er schijnt niets te ontbreken. Wie meer van dichterbij kijkt, merkt dan toch dat bepaalde hogere menselijke waarden, zoals tederheid, het gevoel zich in te zetten voor het geluk der anderen, constructieve (dus niet enkel lucratieve) creativiteit ontbreken. Doch dit wordt handig verhuld, ook voor zichzelf, met schoonheid en weelde die weliswaar door anderen is geproduceerd maar gekocht of verworven is. Men spreekt dan van een succesneurose.

Overigens is de afstand van een reële integratie veel kleiner dan bij de overige neurotische levensvormen, zelfs dan de anale, die nochtans op een zelfde hoogte staat in het schema. Het vraagt immers minder moeite om over te nemen wat anderen reeds hebben gerealiseerd dan om alles zelf te produceren.

 

Instandhoudende factoren

Dit gedrag is zo standvastig omdat het beantwoordt aan zeer fundamentele tendensen in ons (nl. ons streven naar waardering). De mislukkingen en afkeuringen waartoe dit gedrag leidt, worden vlot geïnterpreteerd als jaloersheid en onbekwaamheid der omgeving. Anderzijds zijn er steeds weer nieuwe kandidaten die deze levenswijze, ter wille van bepaalde voordelen bekrachtigen, door gevlei van de fallische behoeften.

 

GENITAAL-HYSTERISCHE KARAKTERNEUROSE

 

Bepaling

Dit is een karakterneurose waarbij iemand door vriendelijkheid, geraffineerde vleierij en soms zelfs erotische signaaltjes (erotomanie) de omgeving tracht te manipuleren.

Opmerking: in feite is het een mengeling van fallische karaktertrekken (enorme ingenomenheid met zichzelf, en dit laten merken) en hysterische (het genitale gedrag wordt voorgewend).

Deze karakterneurose komt in onze cultuur vaker voor bij vrouwen. Van nature uit, en hierin ondersteund door de cultuur, zal de vrouw meer via manipulatie bepaalde voordelen en voordelige situaties trachten te bereiken, dan door ze zelf te produceren. Zo is er bijvoorbeeld een veel grotere discrepantie tussen het studieniveau en de maatschappelijke stand bij vrouwen dan bij mannen. De meeste vrouwen leven op het maatschappelijk niveau van hun echtgenoot. Mannen zoeken trouwens eerder vrouwen die hen bewonderen, en verdragen, gemiddeld gesproken, minder goed vrouwen die met hen concurrentieel (zouden kunnen) zijn. Onze socio-familiale cultuur stimuleert vrouwen ook minder tot intellectuele en professionele prestaties dan mannen, wat overigens niet steeds een voordeel is, maar anderzijds toch voor gevolg heeft dat vele vrouwen (soms onderbewust) een terechte discrepantie ondervinden tussen wat zij aan zouden kunnen en wat zij in praktijk maar realiseren. In de mate dat zij dit aanvoelen kunnen zij daar heel ongelukkig door zijn, en gevoelens ervaren van onvoldaanheid, faalangst en minderwaardigheid.

 

Ook op erotisch gebied zal de vrouw op indirecte manier trachten uit te lokken wat zij begeert, terwijl de man (vaak geïnduceerd door een vrouw) eerder de herkenbare stappen en bepalende initiatieven zal nemen. Het is nu niet de plaats om daar op in te gaan. Er zijn de laatste tijd heel goede boeken verschenen over dit thema (o.a. Mannen komen van Mars, vrouwen van Venus, van John Gray - 1992).

 

Gedrag

Het contact met een genitaal-hysterische persoonlijkheid verloopt typisch in twee fasen:

·       In de manipulatiefase toont de persoon op narcistische wijze hoe waardevol (schoon, knap, begeerlijk, rijk, enz.) zij is, en vervolgens toont zij zich vriendelijk en vleiend, waardoor de ander, erg gestreeld door de geboden mogelijkheden van succes, de wil van de eerste uitvoert.

·       In de verdedigingsfase, nl. als de tweede persoon op zijn beurt iets zou willen bekomen van de eerste, of te weinig rekening gaat houden met de eerste, of er wil gaan van profiteren (bv. seksueel contact), dan reageert de eerste soms op hatelijk spottende wijze, soms negerend: de tweede persoon krijgt een "koude douche", een "blauwtje". De verdedigingsfase zal zich dan eerder als een verwerpingsfase manifesteren.

Typisch voor deze karakterstructuur is ook de neiging zichzelf eenzijdig te ontslaan van gemaakte afspraken. Wat ook het (relationeel) engagement weze, deze vrouwen hebben sterk de neiging, als dit engagement hen te zwaar lijkt te worden, om eenzijdig en op weinig bespreekbare manier hun gemaakte afspraken op te zeggen. Als argument gebruiken ze vaak emoties, zoals "er niet meer achter staan", "het niet zien zitten", "het emotioneel niet aankunnen", "helaas niets meer voelen voor de ander". Vaak ook zijn deze argumenten schuldinducerend ingekleed: niet alleen verbreken ze eenzijdig de afspraken, maar ze voegen eraan toe "dat de ander hen niet/te weinig begrijpt", "dat de ander teveel verwacht van hen", "dat de ander enkel aan zichzelf denkt", "dat de ander niet accepteert dat ze vrij/zelfstandig/zichzelf wil zijn".

Een andere manier is de "saboterende": door verzet, emotionele scènes, en allerlei dreigementen, zeldzaam met zelfmoordpogingen, dwingt zij de partner rekening te houden met haar.

 

Factoren

Het genitaal-hysterisch gedrag verbergt dus in feite een grote onzekerheid, die verborgen wordt door narcistisch en soms oraal gedrag. Anderzijds vermijdt/ontvlucht de persoon situaties waarin zij haar kwaliteiten echt zou moeten bewijzen (bv. seksuele relatie, beslissingen nemen in beroep en gezin).

 

Opmerking

Dat er zo weinig narcistische pathologieën bestaan wordt enerzijds verklaard door de hoge graad van integratie in onze samenleving bij narcistische personen. Anderzijds is onze cultuur nog in grote mate als neurotisch te bestempelen, zodat de fallische personen er niet te erg in afsteken. In een mooimenselijke cultuur, waar de reële waarden actief beleefd zouden worden, zouden fallische personen door hun egocentrisme, hun materialisme, hun diepe angsten en remmingen, en hun gebrek aan authenticiteit uiteraard erg opvallen. Anderzijds is het zo dat fallische persoonlijkheden uiteraard hun nood aan psychotherapeutische hulp maar laattijdig herkennen. Orale personen komen graag in een afhankelijke relatie met de therapeut, en herkennen vlot hun onvermogen, eigenlijk iets te vlot. Anale persoonlijkheden daarentegen willen wel graag wat hulp in hun pogingen om hun levenssituatie te domineren, als die hulpverlener uiteraard niet te veel een leidende attitude aanneemt in plaats van die van een deskundige raadgever. Fallische persoonlijkheden zullen maar in therapie komen als zij, door de consequenties van hun gedrag, in moeilijkheden komen.

Bv.: Een mooie vrouw die zich wist in te werken in een relatie met een socio-professioneel goed geslaagde man, maar op de achtergrond komt als later jongere aantrekkelijke vrouwen met die man hetzelfde spel gaan spelen. Of een aantrekkelijke vrouw die net iets teveel gebruik maakte van haar verwerpingsvermogen, en uiteindelijk, na een reeks relationele mislukkingen, depressief wordt.

 

DE EROTISCHE PSEUDO-IDENTITEIT


Een pseudo-identiteit is een poging om in de eigen ogen en in deze van de omgeving een zekere waarde ("identiteit") te betekenen met bijzaken of fictieve waarden, als men d e"Echte" waarden (professionele, culturele, familiale, ...) onvoldoende beheerst. Voorbeelden: de fans van een idool, extreme godsdienstaanhangers incl. extremistische moslims, zonen van rijke vaders, adel, erotiserende vrouwen).


De erotische pseudo-identiteit wordt vooral aangetroffen in culturen, waar door sekstaboe (nl. de christelijke), seksualiteit en erotiek "zeldzame producten" worden, zodat de vrouwen dit kunnen gaan gebruiken, door valselijk erotische intimiteit te suggereren, om een sterke manipulatieve invloed te krijgen over mannen die daarop willen reageren. Hoe Victoriaanser een cultuur, hoe sterker dergelijke positie van de vrouw wordt, en hoe meer verkrachtingen en tevens gebeuren. Dit steekt schril af tegen pre-christelijke culturen waar geen seksuele taboes bestonden: de Romeinse, de Bantoecultuur, de Pompeiaanse cultuur, de Minoïsche, de Egyptische. Seksuele taboes (naast andere taboes zoals verbod op autonoom denken, verbod op vrij publiceren, verbod van vereniging en samenkomst) verschijnen onafwendbaar in culturen waar een religieuze tussenlaag van geesteiijke machthebbers zich tracht te installeren tussen de mens en zijn zelfrealisatie.


HYPERDYNAMISCHE PERSOONLIJKHEID

 

Overactief, hyper-efficiënt.

 

Oorzaken

 

Endogeen: te lange behandeling met antidepressiva niet sterk genoeg om euforie te veroorzaken (SSRI).

 

Exogeen: een levenssituatie gevonden hebben waarin men goed functioneert en door zijn efficiëntie veel successen heeft.