5400-5999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

5610 Herbeleving


DE HERBELEVINGSMETHODE

INLEIDING

De hier beschreven methode is geïnspireerd op een vorm van groepstherapie, ontwikkeld door Al Pesso (Boston, geb. NY 1929, was nog actief o.m. in België, o.m. bij Kern, Sint-Niklaas). We namen slechts enkele elementen ervan over. De achterliggende verklarende theorie is echter deze ontwikkeld in deze tekst, en niet de hypotheses van Pesso zelf. Ook de terminologie is niet deze van Pesso. Dit is m.a.w. een integratie van de opvattingen en techniek van Pesso en het groeiende corpus van de Integratieve Psychologie.

DOEL

Het is een therapievorm in groep, waarbij de emotionele belevingen van de deelnemers krachtig versterkt worden, zodat evenwichten kunnen verschuiven, kinderlijke traumata hersteld, inzichten op een zeer ervaringsgerichte vorm bijgebracht, dus groei gedeblokkeerd wordt, en daardoor beter emotioneel functioneren mogelijk gemaakt wordt. De groep functioneert hier als een krachtig hulpmiddel.


Het is een methode waarbij krachtig geïnterageerd wordt met het on(der)bewuste, zowel qua bewustworden van onbewuste herinneringen als qua inbrengen van boodschappen naar dat onbewuste. De therapievorm is vooral goed in het "deblokkeren" van persoonlijke groei, niet zozeer in het aanbrengen van nieuwe of optimale interactievormen, hoewel de herbeleving bijna steeds afgerond wordt met een positief tweede bedrijf, waarin acterend en herbelevend op een andere manier omgegaan wordt met het vroegere trauma of anarkema.


Belevingstherapie is dus eigenlijk een geleide en directieve vorm van psychodrama, waarbij enkel gebeurt wat de cliënt zegt, met eventueel eerst een herformulering door de dirigent. Het is geen echte groepstherapie, vermits de groep als dusdanig geen initiatieven neemt. De groep heeft slechts een belevings-versterkende functie, zowel doordat ze datgene wat je zegt zichtbaar (of symbolisch) uitbeelden, waardoor je ertoe gebracht wordt het te nuanceren, te beleven en eventueel te corrigeren. Ook de loutere aanwezigheid der anderen werkt versterkend, en het feit dat je de rol van iemand (van vlees en bloed) kunt bepalen, en jezelf in dergelijke "realistische" situaties brengen.


Het is nuttig, aangrijpend en leerrijk, zowel voor de hoofdrolspeler, die zijn onbewust geworden herinneringen (her)beleeft, als voor de andere aanwezigen, die in het beleefde stukken van zichzelf herkennen, en er dus ook iets aan hebben.

VERLOOP

Het proces verloopt in vier fasen, waarvan de eerste drie geleidelijk in elkaar overgaan.

0. vragen naar een vrijwilliger die iets wil beleven. De vrijwilliger bepaalt hoe en waar hij wil zitten.
1. begin: spontaan verhaal van een vrij gekozen probleem, met mogelijks aanknopingspunten uit het verleden, vooral de vroegere gezinsrelatie en emotionele relaties met de beide ouders.
2. eigenlijke beleving: progressief invoeren van meer en meer spelers ("ROLLEN"), die elk een reële of imaginaire persoon of instantie van de cliënt vertolken. Intens beleven van deze interacties.
3. ontknoping: afronden in een positieve oplossings-situatie, waarbij een nieuw evenwicht wordt beleefd.
4. vrije nabespreking: met elkaar delen van individuele ervaringen. Geen onderlinge interpretatie of commentaar dus.


De therapeut/consulent leidt het gehele gebeuren als een dirigent. Elke figurant doet enkel en alleen dit wat hem gevraagd wordt. Hij spreekt de zinnen, hem voorgezegd door de leider woordelijk uit. Hij geeft geen emotionele reacties (tenzij tijdens de nabespreking), en zeker geen responsen. Dus ook geen therapeutische suggesties zoals in psychodrama.

VERLOOP VAN EEN ROL

- de begeleider stelt voor om een rol in te stellen. Ook een precieze naam die eraan kan gegeven worden.
- de cliënt aanvaardt, of aarzelt en heeft bezwaar. Dan wordt het voorstel genuanceerd, geherformuleerd, en eventueel afgevoerd
- de cliënt kiest een persoon uit de groep. Men weigert niet. Liefst echter worden geen reële gezinsleden of partners gekozen, en evenmin de hoofdpersoon van de vorige beleving.
- de rolpersoon staat recht, en zegt: "ik speel de rol van ... (de ideale vaderfiguur)"
- dan wordt zijn plaats aangeduid door de hoofdpersoon. Deze plaats kan eventueel nog gewijzigd worden, en ook de houding of bepaalde gebaren kunnen gesteld worden, maar steeds slechts op instructie van de begeleider
- het spel gaat verder

VOORBEELDEN

a) van problemen:

- gebrek aan FZV door emotionele stoornissen tijdens de opvoeding: vroeggeboren, achterkomer, te groot gezin, vader of moeder te vroeg gestorven of te vaak afwezig
- conflicten: beroep vs. gezin
- emotionele problemen met omgeving, partner

b) van rollen:

1) reële personen

- ouders: vader, moeder
- andere gezinsleden
- ander personen: je vrienden (eventueel als één persoon voor te stellen)
- instellingen: je werk (eventueel als een voorwerp: kussen, boek, telefoon)

2) delen van personen

- het goede deel van mijn moeder, het slechte deel van mijn vader
- het verrezen deel van je overleden vader, even teruggekomen om je te bezoeken
- iemand die dood is (passief en blijft liggen) maar is voelbaar aanwezig en wordt toegesproken
- de ideale vader (kan een andere rolpersoon zijn dan de reële vader)
- iemand die je komt "steunen" (bij de schouders nemen) als je eventueel op je eentje zit te wenen.

3) abstracte instanties:

- de stem van je geweten
- de stem van de negatieve voorspelling (personificatie van je negatief denken, je negatieve ik)

4) concrete helpers:

iemand die de rug steunt van iemand in een moeilijke positie
Personen, groepen en instanties kunnen ook door voorwerpen voorgesteld worden.

5) de "getuige":

een soort abstracte toeschouwer, vertolkt door de begeleider/therapeut, maar die dus niet in eigen naam spreekt. Deze getuige moet ook geïnstalleerd en weggedaan worden.

c) van dingen die kunnen gebeuren:

1) door de hoofdpersoon

- gewoon praten
- schreien. De medespelers moeten zinvol reageren, of de persoon moet zijn beweegredenen uiten. Als de persoon alleen is (dus nog niemand in zijn nabijheid) dan kan een "ondersteuner" gekozen worden wiens enige taak het is de schreiende zachtjes bij de schouders te nemen en wat te drukken.
- zwijgend nadenken. Na enige tijd vraagt de begeleider waaraan je denkt, om wat er zich in je hoofd afspeelt (interpreteren van non-verbale signalen)

- alles wat denkbaar is

2) uiten van gevoelens:

- agressie kan geuit worden door op de grond of zetelarmsteun te kloppen. Telkens dat gebeurt moet de betrokken tegenstander een kreet van pijn uiten, en eventueel neervallen
- liefde kan men uiten door de hand vast te nemen van de vertolker, kussen door de hand te kussen of de vingers op de mond van de vertolker te leggen (uitzonderlijk eens de wang)
- eenzaamheid overwinnen, tederheid zoeken door (als man) op een (of twee) vrouwen te gaan liggen

- alles wat denkbaar is
3) door de begeleider

- de begeleider kan eventueel je non-verbaal gedrag observeren en suggesties geven, die de hoofdpersoon kan herkennen of niet

- alles wat denkbaar is
4) ontknoping

- de ideale ouder geeft de lang verwachte en steeds gemiste boodschap
- men kan gevoelens afreageren (agressie, afgewezen dankbaarheid of liefde)
- boodschap doorgeven (morele boodschap) bv. de dode vader die de hand van zijn dochter in de hand van haar verloofde legt
- symbolisch afscheid nemen (loslaten, iets in de plaats nemen)
- een zaak anders leren bekijken (eerder dimensies toevoegen dan bestaande opvattingen bestrijden)

- alles wat denkbaar is

INDICATIES

Deze werkwijze kan zowel alleenstaand worden gebruikt (een groep van 3 dagen waarin elke deelnemer om beurt de hoofdrolspeler is van een beleving), als een alleenstaande reeks (een reeks avonden, waarop telkens 1 of twee deelnemers aan de beurt komen, elk een tweetal keer aan de beurt komen, en de groep aangevuld wordt met nieuwe deelnemers al naargelang er deelnemers uitstappen). Deze werkwijze kan ook geïntegreerd zijn als één der methodes binnen een langdurig groeiproces voor individuen of paren. In dit geval zal zij wellicht eerder gebruikt worden in de eerste fasen van het groeiproces, om zaken te deblokkeren.

In de opleiding is de Herbeleving volledig gekaderd in de integratieve psychologie. Alle deelnemers in het tweede opleidingsjaar maken zo'n herbeleving minstens eenmaal mee, en de groep is daar dus maandenlang mee bezig. Het is dus een heel belangrijk element van onze opleiding tot psychotherapeut, die begint met 2 jaar werken aan het eigen groeiproces. Ze is dus geen alleenstaande opleiding of therapie, en kan niet begrepen worden los van de begeleidende context van de gehele opleiding, en o.m. de studie der behoeften, de verschillende zijnswijzen met het Freudiaanse persoonlijkheidsontwikkelingsmodel en de studie van het fenomeen frustratie, verrijkt met het begrip anarkema (een frustratie niet door de aanwezigheid van een negatieve ervaring, maar door de afwezigheid van een positieve). Concreet ziet (het eerste deel van) een herbelevingssessie er vrij getrouw uit als Pesso's origineel, met het fundamentele verschil echter dat het steeds aangevuld wordt met een positieve herbeleving, waarin de centrale cliënt de frustrerende werkelijkheid herbeleeft vanuit een positieve benadering, bv. assertiever, intiemer op een veiliger manier, met de ervaring van meer strokes en aandacht, met integraties ipv keuzes, enz.

Naast de Herbeleving worden ook zeer intensief EMDR en EFT gebruikt als (leerschool voor) traumaverwerking in de opleiding tot psychotherapeut.