6000-6999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

6235 Exogene Insp

Exogene Inspiratie


Met exogene inspiratie bedoelen we het verzamelen van ideeën, afkomstig van buiten onszelf.

Voordelen

1. Exogene inspiratie is doorgaans nuttiger, want efficiënter en stimulerender dan endogene, omdat de anderen vaak een objectiever beeld hebben van ons dan wijzelf. Ze zien zaken die wijzelf niet willen zien. In onze cultuur bestaat nochtans een mythe die zegt “niemand kent ons beter dan wijzelf”. Wanneer we onszelf echter bezig zien op video of onszelf horen op een bandopname dan schrikken we vaak van onze eigen stem, van onze eigen handelingen. Bovendien krijgt ons onderbewuste bij exogene inspiratie de kans niet om te selecteren op emotionele basis (dit wil zeggen van censuur door weerstanden). Endogene inspiratie daarentegen is veiliger voor het onbewuste, het past zich aan aan het zelfbeeld en de eigen rationalisaties en weerstanden.

 

2. De endogene inspiratie en creativiteit worden vaak gestimuleerd, door het oproepen van tal van associaties die reeds in ons verbleven. Dit heeft voor gevolg dat de kans op groeienafneemt aangezien deze externe stimulansen geïntegreerd worden met de reeds aanwezige associaties. In die zin is exogene inspiratie de meest creatieve van de twee.

 

3. We worden ook vaak emotioneel in een actiegerichte stemming gebracht, niet alleen door uitdaging (en soms frustratie), maar ook omdat we zien dat datgene waarvan we dachten dat het misschien onrealiseerbaar was, toch realiseerbaar blijkt te zijn. Er ontstaat als het ware een sfeer van zelfvertrouwen zodat we gaan geloven in de uitvoerbaarheid van ons project. Als de anderen het kunnen dan kan ik het ook. Exogene inspiratie is dus niet enkel inspirerend, ze is – veel vaker dan endogene stimulatie – stimulerend.

Nadelen

1. Psychologisch kan exogene inspiratie heel bedreigend zijn en roept ze vaak weerstanden op. Daardoor hebben wij allemaal de neiging om vooral, of zelfs uitsluitend beroep te doen op endogene inspiratie. Immers, hierbij kan de vrije teugel worden gegeven aan de onbewuste censuur, die bij het selecteren van de invallen vooral deze zal kiezen die weinig moeilijk of bedreigend zijn, of die in praktijk toch geen kans op slagen hebben.

Mensen in een verzetsfase (bijvoorbeeld de puberteit, het genezen uit een depressie, het overwinnen van een als sterk en verstikkend ervaren partner) gebruiken heel graag argumenten die volledig losstaan van de inhoud van de suggestie: “met welk recht moeit gij u met mij?”, “ik heb het recht mezelf te zijn”, “ik heb het recht vergissingen te begaan”, “gij zijt zelf niet beter dan ik”. Al deze opmerkingen kunnen op zichzelf juist zijn, maar hebben eigenlijk niets te zien met de inhoudelijke waarden van de gegeven suggestie.

2. We kunnen ons gefrustreerd voelen door wat de ander ons suggereert, omdat we daardoor de illusie verliezen dat hij onze fout of zwakheid nog niet gemerkt had, of het niet belangrijk vindt. Als wij daar last van hebben, is dit teken dat ons denken niet constructief genoeg is. Statistisch gezien vormt "ervaring" een rem op goede ideeën: de meeste genieën waren het creatiefst in de periode tussen hun 20 en 30 jaar.

 

3. De suggesties kunnen inderdaad slecht zijn, omdat de andere oneerlijk is in zijn suggesties, hetzij gewild (bv. als hij denkt dat we iets toch niet kunnen veranderen, en hij ons maar opzadelt met gevoelens van schuld en minderwaardigheid), of hij kan zich (eerlijk) vergissen, omdat hij te weinig inzicht heeft in het menselijk functioneren.


Nochtans mag dit geen voorwendsel zijn om geen exogene inspiratie aan te wenden! Immers, met enkele voorzorgen riskeren we die complicaties niet. En de kans dat een dergelijke weerstand voortspruit uit een gegronde angst is klein.

 

a) Deze weerstanden kunnen allerlei vormen aannemen: om te beginnen zijn er de rationalisaties. De eerste fase is dan gewoonlijk de ontkenning: "is de kritiek wel juist", gevolgd door het in vraag stellen van de relevantie, het zoeken van excuses, en tot slot het besluit dat de opmerkingen wel correct zouden kunnen zijn maar al bij al het sop van de kool niet waard. Om te beginnen zijn deze opwerpingen vaak valse vragen of ontwijkende antwoorden. Want zelfs al is de kritiek, de suggestie, niet helemaal juist, dan nog betekent het feit dat hij geuit wordt, dat er een element is dat de anderen opvalt in negatieve zin, dus irriteert en tegensteekt. Het is belangrijk om daarmee rekening te houden, al was het maar om meer complementair gedrag te ontwikkelen.


Want er moet toch een belangrijke reden zijn waarom hij geuit wordt. Het is natuurlijk mogelijk dat hij alleen geuit wordt om een psychologische reden, die we volledig binnen de persoon moeten zoeken, bv. hij heeft iets tegen onshij verdraagt ons succes niet. En zelfs al is er zo’n reden, dan nog kan de kritiek of de suggestie juist zijn.

Een teamleider had de gewoonte om de vergadering goed voor te bereiden. Hij inviteerde alle deelnemers bij zich in de dagen voor de vergadering, en vroeg hen elk naar hun standpunt over de verschillende punten die aan de orde zouden komen. Dan verwerkte hij die tot een integratie, een echte synthese, en stelde die dan voor op de vergadering. Bij het maken van die synthese hield hij doorgaans meer rekening met de wensen van zijn medewerkers dan zijn eigen wensen, om hen alzo maximaal te motiveren. Toch kreeg hij na vele maanden de kritiek dat zijn medewerkers hem als autoritair ervaarden, en dat hij steeds zijn mening wou opdringen. Hij ervaarde die kritiek als zeer onterecht, en ze deed hem veel pijn. Pas veel later begreep hij dat hij niet zozeer zijn werkwijze moest veranderen, maar aan de medewerkers afzonderlijk veel meer de indruk geven dat hun bijdrage belangrijk was. Hij deed dat door ze veel meer te citeren als ideeënbron, en aan te geven hoe zijn synthese er vanuit hun ideeën was gekomen.

Verder is de beste manier om de juistheid, de relevantie of het belang van een suggestie gauw te ontdekken: er in de praktijk mee te gaan testen.

 

b) Wordt er onjuiste kritiek geuit, dan spruit dit misschien voort uit een misverstand waartoe wij aanleiding geven. Zelfs al volgen we de suggestie niet letterlijk op, dan nog moeten we iets doen om dat misverstand te verhelpen.

Wordt er onjuiste kritiek geuit (of juiste kritiek een beetje teveel geuit), dan betekent het in elk geval dat de suggestiegever psychologisch gemotiveerd is om die te uiten. Waar we dan aan moeten werken, is niet zozeer de kritiek, maar onze negatieve houding die hem motiveert tot kritiek.


Ook in dit geval moeten we er iets mee doen, en zeker zorgen dat we het niet verdringen.

 

4. Het vragen van een te concrete suggestie kan gevaarlijk zijn. Als we iemand heel concrete suggesties vragen, dan wekken we bij hem de verwachting dat we deze suggesties gaan volgen. Dit beperkt uiteraard onze bewegingsvrijheid, en maakt ons moreel afhankelijk van die andere.

Een goede manier om dit te vermijden is aan de persoon aan wie men raad vraagt NOOIT een eindconclusie te vragen (bv. wat denk je dat ik best zou doen), maar hem zoveel mogelijk argumenten voor en tegen laten geven bij elk van de verschillende mogelijkheden. Op die manier kan men dan autonoom een conclusie formuleren, die bv. gans anders is dan datgene waar de raadgever zou aan gedacht hebben.

 

Om deze redenen ondergaan diegenen die last hebben van een gebrek aan Fundamenteel Zelfvertrouwen een zgn. aanpassingsconflict, en ervaren ze het als een vernedering als ze de suggestie moeten vragen van iemand anders. Immers, ze klampen zich vast aan de weinige zaken die ze goed kunnen, en de boodschap dat het beter kan is in hun ogen zeer bedreigend. Bij dergelijke mensen kunnen raadgevingen dan ook alleen maar indien ze er zelf naar vragen.

Wanneer een student aan verschillende mensen vraagt welke keuze hij best maakt, bv. bakker of beenhouwer, dan zullen een aantal mensen ontgoocheld zijn aangezien ze het gevoel hebben dat met hij hun raad geen rekening gehouden heeft wanneer hij het andere kiest. Wanneer hij daarentegen vraagt naar de voor- en nadelen van beide beroepen, zal hij bruikbare informatie krijgen en een eigen conclusie kunnen trekken. Elke raadgever zal daarenboven het gevoel hebben dat er met zijn bijdrage rekening werd gehouden.

De techniek van de Exogene Inspiratie

Twee fasen kunnen onderscheiden worden:

  1. Het vergaren van (zo juist mogelijke) ideeën.
  2. Het bewaren of bewust blijven van dergelijke ideeën. Immers, ons onbewuste verzet zich  niet alleen tegen het vergaren van exogene ideeën, maar zorgt er vooral voor dat we ze weer zo snel mogelijk vervormen, vergeten en verdringen.

1. HET VERGAREN VAN EXOGENE INSPIRATIE

We onderscheiden drie bronnen: observatie, communicatie en reflectie, alsook de integratie van deze drie: de Spiraalvormige Ervaringscyclus (SEC)

 

1. Observatie


Observatie is het bekijken, bestuderen, inlichtingen inwinnen over anderen die zaken doen die wij ook doen of graag zouden doen. De persoonlijke evolutie wordt enorm versneld door bewust exogene inspiratie in ons leven in te bouwen. Het is dus zeer nuttig de praktijk van een collega grondig te bestuderen of discussie- en uitwisselingsgroepen op te zoeken.


Een hedendaagse toepassing hiervan vinden we in het nemen van een sabbatjaar bvb. om een wereldreis te maken, jobrotatie waarbij men zich dankzij het vragen van raad steeds weer in nieuwe materies inwerkt of in de techniek van de benchmarking: het vergelijken van operationele en management-processen en hun prestaties met die van een succesvolle concurrent.

 

 

a. Positieve voorbeelden

We kunnen enorm veel leren door naar positieve of mooie mensen en zaken te kijken en die dan na te bootsen. Bv. het is onmogelijk een mooi pianostuk te schrijven wanneer we nooit naar muziek geluisterd hebben, of we zullen nooit een goed voetballer worden wanneer we niets van voetbal kennen.


Weerstanden

We leven echter in een cultuur, waar het niet de gewoonte is openlijk voor successen uit te komen, of deze te bespreken. Zij die in iets slaagden zijn vaak discreet en voorzichtig. Want niet alleen verbiedt onze cultuur om te “bluffen”, maar de grootsheid van iets lijkt vaak kleiner of banaler eens het gedetailleerd zou geanalyseerd worden.

Er heerst trouwens in onze cultuur, zowel in de volksmond, de jounalistiek als de psychologische wetenschappen een neiging om eerder aandacht te schenken aan het negatieve dan aan het positieve. Het ideaal wordt vaak veeleer beschreven als de afwezigheid van negatieve elementen dan als de aanwezigheid van positieve kwaliteiten. Niet alleen is het moeilijk deze positieve kwaliteiten te beschrijven, maar vaak is het ook bedreigend, zodat al te positieve beschrijvingen worden afgedaan als “naïef”. Het zien van positieve kwaliteiten in een ander is namelijk vaak tegenstrijdig aan onze behoefte aan waardering, dus ons streven om de beste te zijn.

We gaan het succes van de andere trachten te minimaliseren door:

  • Fouten van de anderen te gaan opzoeken zodat we onszelf beter zouden voelen. Immers bij al wat de andere doet kunnen we negatieve punten vinden.
  • Door rationalisaties aan te wenden of verklaringen te zoeken: hij heeft chance gehadwat hij deed was toch niet zo moeilijk enz.
  • Door gebruik te maken van compenserende gedachten als:hij verdient misschien wel veel geld, maar hij is toch niet gelukkig”, “wie laatst lacht , best lacht, enz.

Jammer genoeg trekken we hierbij de foutieve conclusies aangezien het niet de bedoeling is over te nemen wat fout is maar juist de positieve elementen te gebruiken als inspiratiebron.

Gedachten als “ik hoef dat toch niet te doen”, “ik ben meer spontaan als ik geen voorbeeld volg”, “ik hoef de andere toch niet na te apen”, “ik voel me er niet goed bij” of “hij heeft het recht niet mij bepaalde zaken op te dringen” weerhouden er ons meestal van om positieve elementen van de anderen te integreren met onze eigen ideeën. Niks willen leren of overnemen van iemand anders, houdt bovendien een belediging in van die andere : "ik heb niks van jou te leren, jij kan toch niks beter dan mij."

b. Negatieve voorbeelden

Uit fouten van anderen kunnen we zeer veel leren, en vermijden dat we zelf deze fouten maken.

 

c. Antipathieke voorbeelden

Over het algemeen is het zo dat personen negatief overkomen omdat ze misschien juist bepaalde positieve eigenschappen bezitten. Die vormen dan een bedreiging voor ons. Bv. personen observeren die ons in de steek lieten.

 

 

2. Communicatie

 

a. Toevallig of ongevraagd

Het is zinvol om alle kritiek die men ooit op ons gaf, eventueel zelfs spottend, te noteren. Zelfs al is het negatief bedoeld en sterk overdreven, dan nog zit er meestal een grond van waarheid in. Dit kan ons aangeven in welke zin we kunnen veranderen en is anderzijds een uitdaging. En zelfs al is het niet waar, het betekent toch dat de anderen het zo ervaren. Dus dan moeten we minstens nadenken over de manier waarop het overkomt.

Alle complimentjes die men in onze aanwezigheid over derden uit. Dit impliceert heel vaak, dat wij dergelijke kwaliteiten minder hebben, anders zou het aan onze omgeving niet zo opvallen dat anderen bepaalde kwaliteiten wel hebben.

Alle complimentjes die men ons geeft. Een complimentje betekent soms, dat wij een kwaliteit, die we gewoonlijk niet vertonen, plots wel vertonen.

Opmerking

Het uiten van ongevraagde kritiek helpt bijna nooit. Hoe juister de geformuleerde kritiek hoe bedreigender hij bij de anderen zal overkomen en hoe groter de frustratie van de andere zal worden zodat de kans op revanche gaat toenemen. Wie echter optimaal functioneert zal er toch maximaal rekening mee proberen houden.


De verschillende kennisgebieden kunnen we aangeven met een Johari-venster:

 


bekend aan jezelf
onbekend aan jezelf
bekend aan anderen
openbare kennis
blinde vlek
onbekend aan anderen
jouw voorsprong-inzichten
nog te ontdekken ideeën

 

 

b. Gevraagd

 

1) suggesties vragen

Deze methode bestaat erin dat wij gewoon aan bepaalde personen suggesties vragen, bv. aan onze partner, aan onze collega, aan onze overste. Feedback vragen en geven is een manier om de vrije ruimte te vergroten. M.a.w. we wachten niet op kritiek (dit zou slechts minimale groei zijn, dus aanpassing voor gevolg hebben), maar zoeken suggesties, ook al schijnt alles goed te gaan en lijkt men tevreden over ons. We vragen overigens niet wat er slecht is, maar hoe we het (nog) beter zouden kunnen doen. Zo kunnen we inspiratie zoeken door aan specialisten op een bepaald domein te vragen wat zij zouden willen weten of horen tijdens een uiteenzetting. Dit confronteert ons rechtstreeks met de uitdaging alle nuttige informatie samen te voegen (=integreren).

 

Weerstanden en problemen

1. In onze omgeving zijn er echter niet veel mensen aan wie we suggesties kunnen vragen. Sommige mensen zullen het ook raar vinden dat wij hen suggesties zouden vragen, omdat dit niet ingebouwd is in onze cultuurpatroon.

We hebben hierbij af te rekenen met de mythe der volwassenheid. Als kind is het toegelaten fouten te maken doch als volwassene niet. Het stellen van vragen of het maken van fouten wordt maar al te vaak gezien als een bewijs van minderwaardigheid, een uiting van onvermogen.

2. Sommige mensen aan wie wij inspiratie vragen zullen daardoor echter gaan verwachten dat wij het ook zo zullen doen. Als wij om de een of andere reden beslissen het anders te doen, dan keuren wij die “raadgevers” nonverbaal af, zodat wij hen impliciet beledigen, hetgeen dan voor ons weer onaangename gevolgen kan hebben. Vraag daarom steeds naar factoren die een rol spelen, voor- en nadelen, in plaats van naar conclusies.

Opmerking

Deze techniek betekent niet dat men in een relatie elkaar ongevraagd kritiek of suggesties mag geven. Het doet altijd pijn, en mist meestal zijn effect. Het doet snel de positieve gevoelens voor elkaar afkoelen en is dus en tijdbom in een relatie. Men mag enkel suggesties geven als de ander er uitdrukkelijk om vraagt.

 

2) Anderen interviewen over hun succes

We kunnen aan personen vragen waarom hen iets gelukt is, bv. een interview. Hierbij moeten we echter rekening houden met volgende punten:

  • de persoon weet niet steeds waarom hij iets lukte
  • de persoon wil ons de echte reden misschien niet meedelen
  • soms slaagt men er niet in te verwoorden waarom men slaagde

Men geeft dan wel een aantal verklaringen doch misschien kan men de echte reden nog niet verwoorden, cfr. de imponderabilia (zaken waarvan de waarde niet juist aan te geven is, maar die toch haar onmiskenbare invloed doen gelden). Het kunnen intuïtieve of toevallige successen zijn.

 

3) Intimiteit en verbalisatie

Het kunnen bespreken van intieme ervaringen, moeilijkheden met intieme vrienden. Een noodzakelijke voorwaarde hierbij is discretie, een sfeer van vertrouwelijkheid en de intentie hebben de andere geen pijn te doen. Slechts weinig mensen slagen hierin niet te roddelen of elkaars vertrouwelijkheid te respecteren.

In elk geval is deze methode één der beste, en een intieme vriendschap, waar beide willen en in staat zijn om intieme gesprekken te voeren, daarbij hun gevoelens en twijfels te verwoorden, en ook hun successen durven bespreken, is veel stimulerender dan de beste psychotherapeut.

 

3. Reflectie


Hiermee bedoelen we het nadenken over eigen nota’s. Na verloop van tijd zijn we immers vaak vergeten (door verdringing) wat we vroeger als exogene inspiratie verkregen hebben.


4. De Spiraalvormige Ervaringscyclus (SEC)

Dit is een manier van functioneren, die een integratie is van de drie vorige technieken: Observatie, Communicatie en Reflectie.

Het komt erop neer dat iemand met voldoende Fundamenteel Zelfvertrouwe op een bepaalde manier in staat is om de moeilijkste projecten aan te pakken, ook al heeft hij hierover in het begin weinig of geen ervaring. Hij gelooft dat hij het zal aankunnen, op voorwaarde dat hij zich voldoende exogeen inspireert en constructief evalueert.

Hij begint iets door zich te inspireren op de manier waarop anderen het doen, of -als niemand het ooit gedaan heeft- door zich te inspireren op iets analoogs. Hij schakelt snel over naar een experiment, en met de daar opgedane ervaring doet hij het de volgende keer beter. De ervaringen die hij intussen heeft opgedaan helpen hem om bijzonder attentievol te kunnen observeren hoe anderen dergelijke problemen aanpakken. Na een zeker aantal cyclussen blijkt meestal dat hij de anderen vóór is, ook al hadden die anderen initieel een voorsprong, maar streefden ze niet naar cyclische ervaringsuitbreiding.

Toepassingen: het ontwikkelen van de Ruimtevaart door NASA, het ontwikkelen van de fotografische superioriteit door de Japanners die gewoon begonnen zijn met eenvoudige fototoestelletjes na te maken, het ontwikkelen van een nieuwe artistieke stijl, het ontwikkelen van een prachtige relatie op voorwaarde dat beide partners de zaken constructief kunnen uitpraten zonder mekaar iets kwalijk te nemen bij mislukkingetjes, zich inspireren op anderen, bereid zijn dingen uit te proberen die weerstand oproepen, enz.





EEN SPECIALE TOEPASSING: HET INTERVIEW

Inleiding

Tot de trainingsopdrachten i.v.m. exogene inspiratie behoort ook het maken van een uitgebreid interview van iemand waar we echt naar opkijken. De criteria van deze bewondering zijn uiteraard heel persoonlijk, maar zullen ongetwijfeld een licht werpen op de kenmerken van optimaal functioneren. Omdat het ook een oefening van durf en zelfvertrouwen moet worden, nemen we best iemand waar we nog nooit mee gesproken hebben, dus geen familieleden, vrienden, collega’s, bazen, enz.

Deze opdracht kan wellicht weerstanden oproepen, maar de ervaring wijst uit dat ze veel gemakkelijker is dan we op het eerste gezicht zouden verwachten: iedereen spreekt graag over zichzelf.


Het verslag

  • geef een samenvatting van de biografie van de geïnterviewde, eerder de logische dan de chronologische gang van zaken
  • geef een overzicht van de levensfilosofie van de geïnterviewde, dus zijn subjectieve verklaring van zijn succes en zijn visie op het leven, en de keuze van het terrein van zijn grootste realisatie? Licht vooral die zaken toe waar de geïnterviewde zelf invloed op heeft gehad.
  • geef een uittreksel van het vraaggesprek. Zo mogelijk cassette of video. Desnoods enkele letterlijke citaten van belangrijke opmerkingen.
  • welke elementen van de trainings-“filosofie” vind je terug in de levensvisie van de geïnterviewde? Past deze de principes van de training toe?
  • welke belangrijke elementen van de levensfilosofie van de geïnterviewde vind je blijkbaar niet terug in onze training?
  • welke conclusies trek je voor jezelf (qua visie op je leven, en qua aanpak van je leven)?
  • welke suggestie geef je aan de organisatoren van de training?
  • hoe zou je je interview een volgende keer beter gedaan hebben, en/of hoe hadden wij dit in de training beter kunnen voorbereiden?

SAMENVATTING

Intelligent functioneren is het herhaaldelijk doorlopen van een cyclus van denken en handelen. De denkfase zelf kan een eigen cyclus vertonen, en verloopt in een inspiratiefase en een integratiefase.

De inspiratie kan zowel exogeen als endogeen zijn. Tegen exogene inspiratie, die vaak bijzonder juist is en dus bedreigend kan zijn, bestaan er vele weerstanden die gaan van het overdrijven van de eventuele risico's bij het volgen van inspiratie tot het dom opeisen van het recht om "zichzelf te zijn".

Exogene inspiratie kan toevallig of bewust opgezocht zijn, en gaat van observeren tot het bewust bevragen van anderen. Na de eigenlijke inspiratiefase is het bewaren van de bruikbare informatie van wezenlijk belang.