6000-6999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

6750 Groeistimulerende Communicatie


Groeistimulerende Interactie


Opmerking
Deze pagina zou even goed op een andere plaats kunnen staan, bv. in deel 9, dat handelt over de ideale telatie en samenleving. Op deze pagina hier staat echter vooral de individuele dimensie beschreven; daarom staat ze hier.

Bepaling
Groeistimulerende Communicatie of Interactie, Authentieke Ontmoeting, of "Anantiasis" (lett. een verheffende -ana- ontmoeting -antiasis-) is het verschijnsel waarbij, door ontmoetingen met andere leden van de relatie of van een groep, de eigen psychische groeiprocessen gestimuleerd worden. Psychostimulatie is een ander woord om het effect van die interactie te beschrijven. In essentie gaat het om authenticiteit, d.w.z. aan elkaar tonen wie men echt is, niet alleen in zijn opvattingen en levensgeschiedenis, maar ook en vooral in zijn emoties en behoeften. Deze openheid verloopt in beide richtingen.

Verklaringen
Voor dit effect zijn verschillende factoren verantwoordelijk, en ze zullen elk wel in wisselende mate een rol spelen.

1. Voorbeeldfunctie. Het waarnemen van en de omgang met anderen, die op bepaalde aspecten van hun persoonlijkheid en levensrealisaties beter schijnen te functioneren, inspireert soms om ook dergelijk gedrag te gaan ontwikkelen. Men had er eerder nooit aan gedacht, of men had er wel aan gedacht maar vreesde dat het niet mogelijk zou zijn of afgekeurd zou worden, en ziet nu plots dat die vrees ongegrond is.

2. Motiverende factoren. Dergelijke contacten stralen ook veel motivatie uit: men wil een goede indruk maken op personen die blijkbaar goed functioneren op bepaalde punten, men wil op hetzelfde nivo kwaliteit uitstralen, men wil door die personen als evenwaardig aanvaard worden. Soms voelt men zich gefrustreerd door hun kwaliteiten, beseft men dat men het zelf minstens even goed zou kunnen, en wil men hen evenaren zo mogelijk voorbijsteken.

3. Men leert de tertiaire mentaliteit. Mensen die goed functioneren (maar ook zij maken fouten en vertonen groeinoden) bezitten steeds een speciale mentaliteit, die al met vele termen omschreven is, maar geen een schijnt algemeen aanvaard te worden, omdat ze alle, bij gebrek aan achtergrondskennis, misverstanden (en karikaturen) kunnen oproepen: positief denken, constructief denken, neurosevrij denken, genitaal functioneren, tertiair denken en functioneren, integratief denken, IC-denken (integratief-constructief) ipv het neurotische AC-denken (aristotelisch-cartesiaans), maçonniek denken, optimaal denken, dynamisch denken, oplossingsgericht denken, (Boeddhistische) wijsheid, het "volle" bewustzijn, groeigericht denken, verlicht zijn, enz. In de integratieve psychologie verkiezen we de termen constructief (voor de persoon) en tertiair (voor de groep). Door dergelijke mensen en groepen regelmatig te ontmoeten neemt men, onbewust en bewust, onvermijdelijk steeds meer stukken van die mentaliteit over, waardoor het eigen functioneren sterk in gunstige zin beïnvloed wordt.

4. Authentieke intimiteit. Een bijkomende factor die de interactie nog versterkt, waardoor de drie bovengenoemde factoren nog sterker inwerken, is de onvermijdelijke intimiteit, vertrouwelijkheid, reciproke emotionele participatie, die in tertiaire, neurosevrije contacten onvermijdelijk ontstaat. Men ontmoet elkaar echt op het diepste nivo van het bestaan, bewust van de levenszin die men deelt, van zijn kwetsbaarheid, fouten maar onbeperkte groeimogelijkheden. De voorwaarden tot tertiair contact, een verhoogde kans tot integreren, het respecteren van de principes van tertiair contact zoals de ander aanvaarden zoals hij is, elkaars gedrag nooit afkeuren maar hoogstens proberen begrijpen en verbeteren, zijn allemaal factoren die het veilig maken om open en eerlijk te communiceren, omdat de zo noodzakelijke veiligheid nu niet meer moet gewaarborgd worden door discretie, verbergen van diepere behoeften, verbergen van mislukkingen, soms zelfs liegen, en waar nodig aangeven van valse, beschermende verklaringen en rationalisaties. Door die veilige openheid is de communicatie nog veel intenser, en is het groeibevorderend effect, de psychostimulatie, nog veel sterker.

Toepassingen

Er zijn in onze samenleving, cultuur en psychopedagogische beroepen vele toepassingen van de groeistimulerende communicatie:

- aanvang van een nieuwe relatie: bij de aanvang van een nieuwe relatie komen beide partners door hun verliefdheid vaak in een eufore toestand, en deze euforisatie maakt het beste in hen wakker. Als men dit overlaat aan de spontane evolutie blijft dit helaas niet langer dan enkele maanden of 1-2 jaar duren. duren, maar als het goed verzorgt blijft het vele jaren,ja zelfs tientallen, zo intens aanwezig.
- gezin en opvoeding: buiten de bewuste opvoedingsmaatregelen die ouders nemen komen er ongetwijfeld vele onbewuste boodschappen en zienswijzen over via dergelijk contact.
- kwaliteitsscholen: vaak valt het op dat sommige scholen een opvallend hoogpercentage afleveren van sociaal en ook subjectief geslaagde oud-leerlingen, bv, sommige jezuïetencolleges, sommige beroemde Engels colleges (Eton). Nader onderzoek dat ik verrichtte wijst uit die die scholen eigenlijk geen, of geen speciaal, pedagogisch plan hebben, dat hem van andere dergelijke scholen zou onderscheiden. Ze zijn wel vrij selectief bij hun inschrijvingen, bewust naar uitslagen, onbewust wellicht naar socio-economische of culturele achtergrond. Een deel van hun pedagogische "successen" zullen ze wellicht te danken hebben aan hun "selectie" van leerlingen, maar wellicht is er een sterke onderlinge bevruchting van "mentaliteit" onder de leerlingen, uiteraard aangewakkerd door een bewust lerarencorps.
- non-specifiek therapeutisch effect: in de psychotherapie staat het therapeutisch effect duidelijk niet in verhouding tot de gebruikte methode of het onderliggend denkmodel. Integendeel, de correlatie tussen gunstig effect en de persoonlijkheid van de psychotherapeut is veel groter dan de correlatie tussen gebruikte methode en effect! De naam die men ervoor bedacht heeft is "non-specifieke factoren", die dus losstaan van de gebruikte methode. Een ogenblik heeft men zelfs gedacht dat men een integratieve psychotherapie zou kunnen ontwikkelen op basis van deze specifieke factoren, die veel belangrijker bleken te zijn dan de "officiële", model-specifieke factoren.
- relaties en vriendenkringen: in langdurige relaties en vriendenkringen is er ook een sterk anantiatisch effect. Ook al hadden ze in het begin een sterk divergerende persoonlijkheid, twee partners gaan vaak meer en meer gelijklopend denken en reageren. 

Problemen
Er zijn verschillende mogelijke problemen en complicaties bij onaangepaste wederzijdse authenticiteit, vooral deze waarbij er een groot verschil is in functioneringsnivo tussen cliënt en begeleider, want dan wordt de warme empathie van de therapeut eerder geïnterpreteerd als goedkeuring van het actuele gedrag, hetgeen in feite eerder de groei afremt dan stimuleert. Soms tracht de cliënt zich op te dringen als "bevriend", wat het delicaat maakt voor de therapeut die uiteraard een boute "afwijzing" vermijden wil. Men mag niet vergeten dat de vertrouwelijke openheid van de begeleider enkel mogelijk is als de therapeut zich echt zo voelt. Anders is zijn vertrouwelijk eerder geveinsd dat authentiek.

Veel behendigheid is nodig voor de therapeut als hij een te opdringerige, nog neurotisch functionerende cliënt eerder moet bijbrengen dat hij eerst nog enkele neurotische stadia moet doorwerken. De cliënt zoekt immers eerder naar een fantasmatische bevestiging dan naar echt inzicht in zijn groeiproces en te doorlopen stadia.

Anderzijds zijn cliënten soms ontgoocheld als de authentieke begeleider inzage geeft in zijn eigen worstelingen, angsten en mislukkingen, want dan valt hij van zijn voetstuk, lijkt niet meer zo superieur als de cliënte hoopte, en zadelt hij de cliënt tevens op met de moeilijke opdracht om nu op zijn beurt tijdelijk als "begeleider" te functioneren.

Voorwaarden
Deze prachtvorm van menselijke interactie is niet met iedereen mogelijk, of op gelijk welk ogenblik in iemands levensverhaal. Er zijn een zeker aantal voorwaarden aan verbonden, en worden deze veronachtzaamd, dan lukt het niet, of lukt het in het begin schijnbaar wel maar leidt later tot onaangename complicaties.

1. De eerste voorwaarde is dat het functioneringsnivo niet te veel verschilt. Ideaal is dat beiden voorbij de neurotische stadia geraakt zijn, bewust streven naar het genitale stadium, of er dichtbij staan in de zin dat verschillende voorwaarden ertoe vervuld zijn. 
2. De vriendschap die in deze ontmoetingen ontstaat is natuurlijk, en zou ook kunnen ontstaan zijn buiten dit kader.
3. Het is belangrijk dat de motivatie tot deze reciproke authenticiteit geschiedt terwille van de essentiële doelstellingen, zoals zichzelf tonen aan de ander zoals men is en daar constructieve feedback op krijgen, graag de ander ontmoeten zoals hij is, en vooral beiden groeien. Bijbedelingen van financiële, professionele, sociale of seksuele aard vervalsen het proces, en leiden snel tot manipulatie, ontgoocheling en conflict. Van authentieke ontmoeting waarin men elkaar laat zijn zoals men is, is er dan geen sprake.
4. Hoewel het bereikt hebben van het tertiaire stadium van menselijk functioneren geen voorwaarde is, maar snel het gevolg moet zijn van de interactie, zijn er toch een reeks minimale vereisten zonder hetwelk de open relatie niet kan groeien, zoals discretie over wat men verneemt van elkaar, ook het het einde van de relatie (de meeste intieme relaties en vriendschappen duren maar een vijftal jaren), positieve ingesteldheid om delicate uitspraken en ervaringen positief te interpreteren, d.w.z. onhandig maar goedbedoeld, en beperktheid te zien als een groeifase, niet als een duurzame karaktertrek.


(Gecreëerd 07.01.13 - Laatst bijgewerkt 30.01.13)