7000-7999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

7100 Assertiviteit

POSITIEVE ASSERTIVITEIT

BEPALING

Positieve assertiviteit is die manier van optreden in relationele of sociale situaties, waardoor onze behoeften (die daar zouden te realiseren zijn) op een duurzame wijze aan bod komen. Deze duurzaamheid wordt in belangrijke mate begunstigd, door ernaar te streven dat ook de behoeften der anderen aan bod komen. Het rekening houden met de anderen gebeurt dus niet ten koste van onze eigen behoeften, maar precies ten voordele van onze eigen behoeften. Verschil met de traditionele, negatieve assertiviteit:

Gewone assertiviteit wordt beschreven als een methode, waarbij onze verlangens gerealiseerd worden tegen de onbewuste of bewuste neiging der anderen in. Met andere woorden, we willen kost wat kost onze eigen behoeften realiseren zonder rekening te houden met de anderen. Het is dus een methode om niet onder te doen voor de anderen, te verhinderen dat die anderen ons gebruiken voor hun verlangens en streefdoelen, geen respect hebben voor ons, enz. Of, anders gezegd, negatieve assertiviteit is neen durven zeggen, terwijl positieve assertiviteit ja durven zeggen is, dus het initiatief durven nemen, zich durven engageren. Omdat negatieve assertiviteit zoveel gemakkelijker is, en we daarenboven sinds enkele decennia in een cultuur leven waar negatieve, linkse zelfaffirmatie en de rechten van het individu centraal staan, is de negatieve vorm zoveel populairder, zodat de meeste mensen assertiviteit omschrijven als durven weigeren.

Nadelen van negatieve assertiviteit

1. Negatieve assertiviteit is eigenlijk het progressief opbouwen en vergroten van de weerstand der anderen. Het duurt namelijk zolang tot zij ook assertiever worden, en ons assertief gedrag daagt hen uit om ook versneld in die richting te evolueren. Deze methode is dus nadelig voor de duurzaamheid van onze behoeftenrealisatie.

2. Negatieve assertiviteit kan maar lukken in de mate dat de ander minder assertief, ja zelfs meer beleefd en misschien zelfs begrijpender zijn dan wij.

3. Negatieve assertiviteit onderhoudt een negatieve sfeer en de achterdocht: voortdurend wordt het uitgangspunt gehanteerd en gesuggereerd, dat de andere principieel tegen ons is, en wij dat alleen kunnen verhinderen door er duidelijk tegen in te gaan. Het bederft dus vaak de sfeer van de groep of de relatie.

4. Het allermooiste is nooit te bereiken met negatieve assertiviteit: waarachtige sympathie en waardering.



1. DE GESCHIKTE BASISMENTALITEIT

INLEIDING

Positieve assertiviteit staat tegenover "zichzelf op de achtergrond houden", nonassertiviteit. Beide attitudes berusten op een basismentaliteit, die de gedachten, gevoelens en gedragingen die kenmerkend zijn voor deze houdingen bepaalt. Hoewel achter positieve assertiviteit niets anders staat dan het constructieve denken dat reeds eerder in deze cursus is besproken. We gaan het hier echter nog eens kort samenvatten, specifiek gericht op positieve assertiviteit.

De achtergrondsgedachte voor non-assertiviteit is de illusie der voorzichtigheid, d.w.z. dat het in de gegeven omstandigheden "veiliger", "wijzer" is om geen initiatief te nemen, "zich niet kwetsbaar op te stellen". Deze achtergrondsgedachte is analoog met de volgende vorm van "wijsheid": oudere mensen maken vaak minder fouten dan jongere. Dit schrijven ze bij zichzelf toe aan een grotere "levenservaring", een grotere "wijsheid". In feite maken ze echter vaak minder fouten, omdat ze minder risico's nemen, d.w.z. het minder vaak aandurven om zaken te doen die nieuw zijn of anders dan wat de meerderheid zou doen. Dat dit een valse vorm van wijsheid is, hoeft geen betoog. Men gaat misschien niet achteruit, maar zeker niet vooruit. De anderen, die het wel aandurven om initiatieven te nemen, hebben daardoor meer kans om situaties te realiseren die overeenkomen met hun behoeften.

Echte wijsheid en voorzichtigheid is niet: minder initiatieven nemen, maar wél: de te nemen initiatieven beter aanpakken, zodat hun kans op slagen groter wordt.

BEPALING

De geschikte basismentaliteit voor positieve assertiviteit is een reeks opvattingen, die leiden tot die gevoelsmatige reacties en gedragingen, waardoor de kans, dat wij in sociale situaties onze behoeften bewust realiseren, vergroot.

OMSCHRIJVING

Wij worden assertiever door te beseffen dat: (l) Onze mogelijkheden groter zijn dan wij doorgaans denken, (2) de risico's kleiner zijn dan wij doorgaans denken, (3) datgene wat wij willen vermijden door "voorzichtig" te zijn, d.w.z. veilig buiten schot blijven, precies gebeurt door nonassertief te zijn.


1. Onze mogelijkheden zijn groter

1) In onszelf: door tal van onderzoekingen en leerprocessen is al aangetoond dat onze mentale mogelijkheden veel groter zijn dan het deel dat wij er slechts van realiseren. Het enige wat ons ervan weerhoudt om dit te ontdekken, is het feit dat wij er niet durven aan beginnen.

2) In de situatie: elke persoon kan in tal van stemmingen komen. Zo ook kunnen er in een groep tal van "normen" en "sferen" heersen. Het peil en het normenpatroon van de groep wordt gewoon bepaald door de eerste zaken die in een nieuwe groep gebeuren, en dit op voorwaarde dat ze niet publiekelijk afgekeurd worden.


TOEPASSING
De techniek en sterkte van assertieve personen bestaat er dus in om de eerste te zijn met een nieuw gedrag of met een bepaald voorstel, en zich zodanig te gedragen alsof dit de normaalste zaak ter wereld is, alsof het zo hoort, alsof het moeilijk anders kan. Daardoor zullen de anderen in de onbewuste overtuiging komen dat dit de normen zijn, dat het voorgestelde gedrag het meest aanvaardbare is.
De beste manier om voor te blijven is er eerder aan te beginnen dan de anderen. Daardoor beschikt men, op het ogenblik dat de anderen er ook aan beginnen, over een klein beetje meer ervaring. Deze voorsprong heeft sterk de neiging te vergroten, niet alleen omdat men door de lichte voorsprong de ervaringen meer bruikbaar kan analyseren, maar ook omdat de anderen de neiging hebben om, in moeilijke situaties, op u beroep te doen, omdat je meer ervaring hebt. En precies daardoor krijg je er nog meer. Het is dus een virtueuze cirkel: wie veel ervaring heeft, krijgt er nog meer. Wie er minder heeft, krijgt minder kans om er nog bij te krijgen.
Opmerking: als je niet alleen veel ervaring hebt, maar slecht kunt delegeren, organiseren of weigeren, verkrijg je soms wel de situatie dat wie al veel werk heeft er nog meer krijgt...

2. De risico's zijn kleiner

1) De kritiek der anderen: het meest gevreesde risico van assertiviteit lijkt: zich belachelijk te maken in de ogen der anderen. Men denkt dat men dit vermijdt door niets te doen dat men nog niet kent, of dat nog niet vaak gebeurd is.

Allereerst kan je de kritiek der anderen niet vermijden door niets te doen en vervolgens is de beste manier om die kritiek te doen afzwakken het consequent te doen. Anderzijds is het feit dat je kritiek krijgt het bewijs dat je wellicht bezig bent de anderen te overtreffen, wat hen juist motiveert om jou kritiek te geven.

Kritiek krijg je altijd, ook als je niets doet, of als je je erg inspant voor de anderen. Wie braaf is, krijgt ook kritiek, want men heeft van hem geen schrik, en men heeft behoefte het frustrerende van iemands braaf- en beterzijn af te reageren.

Daarenboven doet kritiek geen pijn, want het is iets dat volledig in jou gebeurt, het is maar hoe je ertegen aankijkt. Je kan jezelf heel goed beschermen door overwegingen als:

  • Alleen wie niets doet maakt geen fouten
  • Wie niet waagt niet wint
  • Hoge bomen vangen veel wind
  • Wat Jan zegt over Piet zegt meer over Jan dan over Piet
  • Al doende leert men
  • De anderen zijn jaloers, anders zouden ze zoveel niet roddelen
  • Iemands grootheid zit niet in zijn volmaaktheid, maar in de manier waarop hij leert uit zijn fouten

En als de kritiek er toch is, dan is de beste manier om hem te doen uitsterven het je niet aantrekken. Als men merkt dat men geen vat op je heeft, dan is het plezier er voor hen af.

2) Als je je fouten toont, maak je je niet belachelijk. Want de ander bewondert ergens je openhartigheid, en herkent gemakkelijker in jouw zwakheid de zijne. Door je nederig op te stellen verminder je daarenboven de behoefte van de ander om je te vernederen.

3) De ander is uiteindelijk vaak blij dat je de zaken aandurfde: hij is vaak minder assertief dan jij, en is blij dat je toch "het ijs brak", "de stap zette", "de moed gehad hebt", "de hand uitstak". Dit is ook waar als hij vroeger misschien verklaarde dat zulke dingen niet mogelijk of nodig waren. Hij deed dat immers niet omdat hij dit meende, maar zei het als zelfverdediging.

Wat het meest opvalt als je mensen beter leert kennen (bv. door psychotherapie, door intimiteit), is dat die mensen veel minder verschillen van ons dan wij vroeger geloofden. De zaken die jij verlangt te doen, komen maar al te vaak overeen met de zaken die de andere ook wou hebben, maar niet durfde. Gelukkig dus dat jij het deed: "Als ik het niet doe, wie zal het dan doen?"

Heel vaak worden we geconfronteerd met het "kantelfenomeen" bij anderen of in een groep. Eerst lijkt iets onhaalbaar, maar als iemand de moed heeft ermee te beginnen, vinden allen plots dat het eigenlijk niet anders kan. Het lijkt meer voor de hand te liggen, en je kan je bijna niet meer voorstellen dat men daar vroeger anders over dacht, een andere mode had.

4) Je doet ervaring op: door iets te durven waar je lang voor aarzelde, omdat je het zogezegd niet goed kon, leer je het precies! Daardoor ga je het beter kennen en kunnen. Dus de kans op mislukking neemt af door aan iets onbekends te durven beginnen, niet toe, zoals we gemakkelijkheidshalve graag geloven.


3. Wat je wil vermijden door nonassertviteit, gebeurt juist!

Door nonassertief te zijn wil je:

1) Vermijden dat je een fout maakt: hierbij moeten we overwegen dat het maken van fouten alleen kan afnemen door het toenemen van ervaring. Men kan enkel leren via mislukkingen. Niet assertief zijn betekent dus je ervaring uitstellen.

2) Je eerst beter voorbereiden: je kan je alleen voorbereiden door reëel te oefenen. Als je iets uitstelt, zal je wellicht niets kunnen oefenen voor wat betreft die vaardigheid, omdat je de kans niet krijgt.

3) Je angst eerst laten afnemen: het is gebleken dat de angst voor iets alleen maar toeneemt door het uit te stellen, en dit om twee redenen: hoe meer we aarzelen, hoe meer denkbeeldige risico's we ontdekken, en hoe meer we de indruk krijgen dat we er niet toe in staat zijn, ook al omdat anderen het intussen wel al zullen gedaan hebben. En zelfs al bleef die faalangst dezelfde, dan nog lijden we er meer onder door het te laten duren. Dus hoe rapper we eraan beginnen, hoe rapper het voorbij is.

4) Je niet in een kwetsbare situatie brengen: wie eerst handelt, komt in de sterkste positie omdat (1) hij vaak de normen bepaalt, (2) hij meer ervaring opdoet.


OPMERKINGEN

1. Dit is uiteraard geen pleidooi om "altijd maar te doen wat je door het hoofd schiet". Alle andere regels blijven gelden, zoals je zo goed mogelijk voorbereiden, zoveel mogelijk informatie nemen vooraf, je positie zo sterk mogelijk maken.

2. Ook is deze mentaliteit geen waarborg dat het altijd zal lukken. Het is alleen een kansvergroting. Maar hoe dan ook alleen door zo vaak mogelijk deze houding aan te nemen, zal je mettertijd op een verfijndere, genuanceerdere manier assertief leren zijn. Er zijn inderdaad tal van technieken om de risico's te verkleinen dat je optreden complicaties geeft. We zullen die elders in deze training bespreken.

Assertiviteit volstaat immers niet in het leven; het is één der elementen die bijdraagt tot het succes van ons optreden. Maar als je andere elementen verwaarloost (bv. raad vragen en volgen, hulp gebruiken, kijken naar anderen, bij de mensen sympathie opwekken), zal het niet lukken, en riskeer je een nog grotere ontmoediging.


2. WAARDERING ALS BASISTECHNIEK

OMSCHRIJVING

1. Waardering uiten

Onder waardering uiten verstaan we "iets positiefs zeggen" over of tot de anderen of tot onszelf.

In onze opvoeding en in ons onderwijssysteem is het vrijwel normaal geworden om aandacht te besteden aan dingen die we fout doen en dingen die we nog niet kunnen, of die dingen waarvan we nog niet geleerd hebben hoe het moet. De nadruk te leggen op positieve dingen is nogal een "verwaarloosd deel" van onze manier van leven. Ook kinderen worden vaker gewezen op negatief gedrag dan op positief gedrag en het positieve wordt veel eerder als vanzelfsprekend beschouwd.

We hebben het meestal heel moeilijk om anderen complimenten te geven zonder zelf van ons stuk te geraken. Het geven van complimenten is dan ook één van de belangrijkste onderdelen van assertief gedrag.

Anderzijds is het zo dat leren om aardig te zijn tegenover anderen of rekening te houden met de gevoelens van anderen veel meer aan bod komt dan het leren aardig zijn voor jezelf of rekening houden met je eigen gevoelens.

Iets goeds zeggen over jezelf of trots zijn op wat je gedaan hebt wordt gauw afgedaan met "verwaand zijn" of "egoïstisch zijn", dus met negatief klinkende beoordelingen.


2. Waardering ontvangen

De meesten onder ons hebben het bovendien heel moeilijk om een uiting van waardering in ontvangst te nemen enerzijds omdat we niet geleerd hebben hoe het moet, maar anderzijds omdat we er ons onwennig bij voelen, men voelt zich te bescheiden.

Het gevolg van het niet aanvaarden of afwijzen van waardering is dat je in de toekomst minder en minder complimentjes zal krijgen.

Hier kun je leren om opmerkingen zoals "Oh, dat was puur geluk", of "daar is toch niets bijzonders aan", te vervangen door "ik vind het leuk dat je het zegt" of "dank je wel, daar heb ik hard aan gewerkt".


3. DE HOOFDTECHNIEK: IK-BOODSCHAPPEN

Een ik-boodschap komt sterker over dan een algemene uitspraak, omdat de argumenten die je uit, of laat vermoeden, moeilijker te bespreken en te weerleggen zijn. Immers als je zegt "Het zou best dat we..." dan kan dit bestreden worden. Maar als je zegt "Ik heb zin om..." dan kan niemand daarover oordelen.

Een ik-boodschap bestaat dan ook uit twee delen: voorstel en argument(en):


1. Het voorstel

  • "Ik zou het fijn vinden als we dit weekend thuis konden blijven ...
  • "Ik zou het appreciëren als dit verslag vandaag nog klaar zou zijn ...

2. Het argument

  • ... aangezien ik anders elke dag zal moeten overwerken".
  • ... dan kan ik de vergadering voor morgen beter voorbereiden".

Voorwaarden:

  • Je moet je behoeften duidelijk kennen.
  • Je draagt zelf de verantwoordelijkheid om die behoeften te realiseren.
  • Je maakt je wens op een assertieve manier duidelijk aan degene wiens medewerking je nodig hebt.
  • Je schakelt over op actief luisteren wanneer de ander een verdedigende houding aanneemt.


Voordelen:

  • Je kan beslissen over je eigen behoeften en verlangens.
  • Je maakt die ook bij anderen duidelijk.
  • Je bent open en direct.
  • Je vermindert de kans op toekomstige spanningen en conflicten.
  • Je bent zelf verantwoordelijk voor de realisatie van je plannen.
  • Je creëert een gezonde relatie.

4. OVERTUIGEN EN BEÏNVLOEDEN

Positieve assertiviteit streeft er uiteindelijk steeds naar om de ander tot een bepaald gedrag te brengen. Dit lukt pas goed, als men een zeker aantal voorwaarden respecteert.

Men kan de ander des te meer tot een bepaald gedrag brengen als (1) men zichzelf sympathiek maakt, en (2) datgene wat men wil laten doen aantrekkelijk maakt. In andere worden: de ander zal des te meer geneigd zijn om op ons voorstel in te gaan, als hij de indruk heeft dat ook zijn behoeften en verlangens daardoor een grotere kans op realisatie krijgen.

Deze voncrete raadegevingen zijn afkomstig uit Carnegie, Dale: Hoe maak je vrienden en goede relatie

A. MAAK JEZELF SYMPATHIEK


1. Stel oprecht belang in de ander

Als je wil dat anderen je graag mogen, als je banden van echte vriendschap wil aanknopen, als je andere mensen wil helpen (en daarmee tegelijkertijd jezelf helpt), stel dan steeds geïnteresseerde vragen in plaats van over jezelf te beginnen praten.


2. Lach

Mensen die graag lachen, zijn in de regel beter in staat tot leiding geven, onderwijzen en dingen verkopen, en bovendien brengen ze hun kinderen op een gelukkige manier groot.

Je hebt er geen behoefte aan voortdurend te lachen? Twee dingen: ten eerste dwing jezelf tot glimlachen. Als je alleen bent, dwing jezelf dan om een deuntje te fluiten of te neuriën. Gedraag je alsof je al gelukkig bent, want je zult merken dat je je dan vanzelf al gelukkiger gaat voelen.

Niet wat je bent, wie je bent, wat je bezit, waar je bent of wat je doet, is wat je gelukkig of ongelukkig maakt. Het is dat wat je er zelf van denkt.


3. Iemands naam is zijn belangrijkste en lieflijkste geluid

De meeste mensen onthouden geen namen om de eenvoudige reden dat zij er niet de tijd en de moeite voor over hebben om die naam te memoriseren of er op voorhand van uitgaan dat ze een naam toch niet zullen onthouden.

We zouden ons voortdurend bewust moeten zijn van de magische kracht die in een naam schuilt en er ons steeds rekenschap van moeten geven dat die naam het onbetwistbare eigendom is van degene met wie we te maken hebben...

Een naam bestempelt het individu tot iemand die uniek is onder velen. De mededeling die we doen, of het verzoek dat we indienen, verkrijgt een bijzonder belang als we de situatie benaderen door de naam van hem of haar uit te spreken.


4. Luister en laat de ander over zichzelf praten

Dit soort luisteren is eigenlijk één van de allergrootste waarderingsuitingen die je iemand kunt geven.

Er is niets geheimzinnigs aan een zakelijk gesprek dat geslaagd mag worden genoemd... Onverdeelde aandacht schenken aan degene die tegen u spreekt, is bijzonder belangrijk. Niets is zo vleiend als dat.


5. Praat over wat de ander interesseert

Inderdaad, onderwerpen aansnijden waarvoor de ander belangstelling heeft, werpt altijd vruchten af voor beide partijen.


6. Geef de ander het gevoel dat hij belangrijk is

Zinnetjes als: "Neemt u me niet kwalijk dat ik u lastig val", "Zou u misschien zo vriendelijk kunnen zijn om", "Alstublieft, kunt u even", "Mag ik u even vragen of", "Dank u wel", zijn de beste middeltjes om de andere het gevoel te geven dat je rekening met hem houdt.


7. Begin of eindig met lof en waardering

Het is altijd gemakkelijker iets dat minder aangenaam klinkt te verwerken als je zojuist je sterke punten hebt horen prijzen.


8. Veroordeel niemand

Immers het dringt iemand in de verdediging en maakt dat hij een poging zal doen zichzelf te rechtvaardigen. Het krenkt de trots van de betrokkene, doet afbreuk aan zijn besef van eigenwaarde en roept alleen maar wrokgevoelens of boosheid op. We hebben immers niet te maken met zuiver logisch denkende wezens. We hebben te maken met mensen die sterk beïnvloed worden door emoties, mensen die vol zitten met vooroordelen en gemotiveerd worden door gevoelens als trots en ijdelheid.


9. Win een gesprek en je verliest een vriend

Negen van de tien keer eindigt een dispuut ermee dat beide partijen meer dan ooit overtuigd zijn van hun gelijk. Een ruzie valt niet te winnen omdat je, als je verliest, aan het kortste eind trekt; en omdat je, als je wint, ook aan het kortste eind trekt. De verliezende partij zal immers zin hebben om revanche te nemen en op lange termijn zijn frustratie op jou willen afwerken.

Hieronder volgen enkele suggesties om een verschil van mening niet op de spits te drijven:

  • Wees blij met een verschil van mening.
  • Wantrouw je instinctieve eerste indrukken.
  • Beheers je drift.
  • Luister eerst.
  • Zoek naar punten van overeenstemming.
  • Wees eerlijk.
  • Beloof dat je over de denkbeelden en inzichten van je opponenten zult nadenken en ze met zorg zult bestuderen.
  • Bedank je opponenten oprecht voor hun bemoeienis.
  • Stel daden uit om beide partijen de kans te geven het probleem te doordenken.


10. Zeg nooit: je zit ernaast of Ik ben het niet met je eens

Zowel via verbale en non-verbale communicatie trachten we nogal eens onze tegenpartij duidelijk te maken dat ze het mis voor hebben. Dat is een regelrechte uitdaging! Je roept er weerstanden mee op en maakt dat degene die het moet aanhoren meteen met je op de vuist wil nog voor je goed en wel bent begonnen. Het is moeilijk, zelfs in de meest gunstige omstandigheden, om iemand op andere gedachten te brengen.

Als in het ander geval iemand beweert dat jouw mening fout is het veel beter om te zeggen: "Nee maar, dat wist ik niet. Ik heb er altijd anders over gedacht, maar misschien zit ik er naast. Dat gebeurt wel vaker. En als ik het fout heb wil ik dat graag corrigeren. Laten we de feiten eens op een rijtje zetten."


11. Geef je ongelijk grif toe

Zeg over jezelf alle misprijzende dingen waarvan je weet dat de ander ze denkt of op het punt staat ze te zeggen, en doe dat voordat hij of zij de kans heeft ze uit te spreken. Tien tegen één dat de tegenpartij een grootmoedige, vergevingsgezinde houding zal aannemen en je fouten zal bagatelliseren.

Als we gelijk hebben moeten we proberen de ander vriendelijk en op een tactvolle manier over te halen tot onze zienswijze. En als we ernaast zitten, en dat gebeurt verbazingwekkend vaak, als we eerlijk zijn tegenover onszelf, kunnen we het beste onze fouten snel en grif toegeven. Niet alleen zal die benadering verbazingwekkende resultaten opleveren; maar ook is het heel wat bevredigender en leuker dan onder zulke omstandigheden proberen jezelf te rechtvaardigen.


12. Spreek in ja-stijl

In discussies moet u nooit dadelijk beginnen over de punten waarop u met de ander van mening verschilt. Begin met de nadruk te leggen op de punten waarover u het met elkaar eens kunt zijn -en blijf daar op hameren. Blijf er bijvoorbeeld de nadruk op leggen, als dat mogelijk is, dat u allebei naar hetzelfde doel streeft en dat u alleen met de ander van mening verschilt over de juiste methode om dat doel te bereiken. Zorg dat de ander vanaf het allereerste begin uw woorden beaamt door "ja" te zeggen (of te knikken) en voorkom dat hij het woordje "nee" gaat gebruiken.

Het woordje "nee" is een uiterst moeilijk te overwinnen handicap. Als u eenmaal "Nee!" hebt gezegd, vergt uw persoonlijke trots van u dat u consequent blijft in uw afwijzing. Later komt u misschien tot de ontdekking dat nee zeggen niet verstandig is geweest, maar daar houdt uw persoonlijke trots op het moment zelf geen rekening mee! Wie eenmaal een uitspraak heeft gedaan, heeft het gevoel dat hij zich daaraan moet houden. Dus is het van het allergrootste belang dat je de ander vanaf het begin je woorden laat bevestigen.

Het is tamelijk duidelijk welke psychologische factoren hier aan het werk zijn. Als iemand "Nee!" heeft gezegd en dat ook meende, heeft hij of zij daarmee veel meer gedaan dan alleen maar het uitspreken van een woordje van drie letters. Het hele organisme -de endocriene klieren, het zenuwstelsel en zelfs de spiergroepen- zijn in een toestand van paraatheid gebracht: de paraatheid om een aanval af te weren. Er treedt, in regel op nauwelijks waarneembare, maar soms duidelijk te constateren schaal (namelijk, als iemand "terugdeinst") een terugtrek-reactie op. Kortom, het hele neuromusculaire stelsel zet zich "schrap" om aanvaarding te voorkomen. Maar in de tegenovergestelde situatie, als iemand "Ja!" zegt, treedt er geen enkele afweerreactie op. Het organisme bevindt zich in een vooruitstrevende, aanvaardende, ontvankelijke toestand. Om die reden is het ook, naarmate we de ander vaker het woordje "ja" kunnen ontlokken, waarschijnlijker dat wij zijn of haar aandacht zullen weten te vestigen op ons uiteindelijke voorstel.


13. Laat vooral de ander praten

De meeste mensen die proberen anderen tot hun standpunt te bekeren, praten zelf veel te veel. Laat de ander toch rustig uitpraten! Hij of zij weet veel meer over zijn of haar eigen zaken en problemen dan jij. Stel de ander dus vragen. Zorg dat hij je een paar dingen vertelt. Als je het niet met hem eens bent zul je wellicht in de verleiding komen hem in de rede te vallen. Tracht dit te vermijden. Hij zal immers geen aandacht aan jouw woorden schenken, zolang er in zijn geest nog massa's gedachten opkomen die er als het ware om schreeuwen uitgesproken te worden. Luister dus geduldig en met een ontvankelijke instelling. Moedig je gesprekspartner aan zijn denkbeelden ten volle te ontvouwen.


14. Laat de ander gerust denken dat het idee van hem/haar is

Niemand heeft graag het gevoel dat hij of zij alles wat er wordt gezegd voor zoete koek moet slikken en moet doen wat hem of haar wordt opgedragen. Veel liever willen we het gevoel hebben dat we uit eigen beweging met een argument instemmen of iets doen omdat we het er zelf mee eens zijn. We willen graag dat er naar onze wensen, onze behoeften en onze ideeën wordt geïnformeerd.


15. Toon empathie

Zou u niet graag beschikken over een toverspreuk waarmee u in één klap een eind kunt maken aan elke ruzie, vijandige gevoelens kunt elimineren en welwillendheid bij de ander kunt wekken, zodat hij aandachtig naar u zal luisteren? Die toverspreuk luidt: "Ik neem je niet in 't minst kwalijk dat je er zo over denkt. Als ik in jouw schoenen stond, zou ik er waarschijnlijk precies zo over denken."


16. Vóór alles: wees eerlijk in uw positieve uitingen

Al de hier beschreven positieve boodschappen werken enkel maar als de betrokkene ook het gevoel heeft dat ze eerlijk zijn. Wees dus niet oneerlijk, vlei niet, dat zal steeds vals overkomen. Als u kritiek heeft op iemand, concentreer u eerst op hetgeen zeker positief is in zijn persoon. En als het niet helpt om in iemand positieve dingen te ontdekken, denk dan eens na over je eigen flaters en tekortkomingen.


B. HET VOORSTEL AANTREKKELIJK MAKEN


1. Formuleer het voorstel als de behoefte aangewakkerd is

Men doet er goed aan de andere persoon gevoelig te maken voor bepaalde van zijn behoeften.

Na een stormperiode waren mensen makkelijker te overtuigen een goede verzekering af te sluiten.

Na een werkongeval is men meer gemotiveerd veiligheidsmaatregelen te treffen. Een assertiviteitscursus aanraden aan iemand die juist een aantal mislukkingen heeft meegemaakt op dit terrein.


2. Let erop dat er geen andere behoeften dringender zijn

Wanneer we op een bepaald ogenblik teveel in beslag genomen zijn door andere zaken, zullen we niet openstaan voor verandering.

Iemand vragen om overuren te doen als je weet dat zijn vrouw in het ziekenhuis ligt. Iemand vragen jou te helpen als hij zelf bezig is met een belangrijke opdracht. Een assertiviteitstraining heeft meer impact als die gegeven wordt door iemand die los van het bedrijf staat.


3. Stel je voorstel levendig voor

Alleen het verkondigen van een waarheid is de dag van vandaag niet langer toereikend. Als je wil dat die waarheid wordt onderkend zul je het op een levendige, interessante en dramatische manier moeten overbrengen. Kortom, je zult blijk moeten geven van gevoel voor show en theater. Gebruik illustraties en voorbeelden, maar steeds meer dan één om niet eenzijdig over te komen.


4. Gebruik sportieve uitdaging en humor

"De manier om mensen in beweging te krijgen, is het stimuleren van de onderlinge wedijver." Hiermee wordt bedoeld: "Het verlangen om uit te blinken! Het oprapen van de handschoen! Het hoofd bieden aan een uitdaging!"


5. Doe beroep op edele gevoelens

Iedereen heeft twee redenen om iets te doen: een reden die goed klinkt, plus de ware reden.


6. Wakker het verlangen van de ander aan

Wanneer je iemand iets voor je wil laten doen, stel je dan steeds de volgende vraag: "Hoe kan ik ervoor zorgen dat hij of zij dat zelf graag wil?"

Het zich in het standpunt van de ander plaatsen teneinde bij hem het gretig verlangen naar het één of het ander te wekken, mag niet worden uitgelegd als een poging tot manipulatie, zodanig dat hij iets zal doen dat alleen voordelig is voor u en schadelijk voor hem. Beide partijen dienen er bij te winnen.


7. Refereer slechts onrechtstreeks naar iemands fouten, zonder ze te vernoemen

Veel mensen beginnen een kritische opmerking met een oprechte lofprijzing, die echter gevolgd wordt door het woordje 'maar'... Men voelt zich vermoedelijk aangemoedigd totdat men dat woordje 'maar' te horen krijgt. Men zal meteen een vraagteken zetten achter de uitgesproken lofprijzing. Het woordje 'maar' doet afbreuk aan de geloofwaardigheid van onze lof. Vervang het indien mogelijk door "en".

Het langs indirecte weg de aandacht vestigen op iemands fouten werkt wonderbaarlijk goed bij mensen die van nature lange tenen hebben en iedere rechtstreekse vorm van kritiek als een ernstige belediging opvatten.


8. Vertel eerst over je eigen flaters

Het is lang zo moeilijk niet om naar een litanie van al je fouten te luisteren, als degene die ze opdreunt begint met de nederige erkenning dat hij of zij zelf ook verre van onfeilbaar is.

Werkelijk, als het op de juiste manier en op gepaste wijze gebeurt zal het op dit gebied wonderen kunnen doen. Als je je eigen fouten toegeeft kan dat je helpen om iemand te overtuigen van de noodzaak zijn gedrag te herzien.


9. Stel vragen, eerder dan bevelen te geven

Geef iedereen altijd de kans iets helemaal zelf te doen. Geef uw medewerkers niet steeds opdrachten, maar laat hen hun gang gaan, zodat ze van hun eigen fouten kunnen leren.

Een dergelijke houding maakt het anderen makkelijker om hun eigen fouten te verbeteren, ontziet de trots van de ander en verleent hem of haar het gevoel belangrijk te zijn. Het is een aanmoediging tot medewerking, in plaats van opstandigheid.

Wrokgevoelens die ontspruiten aan het feit dat iemand een bars bevel heeft uitgedeeld kunnen een hardnekkig en lang leven leiden, zelfs als het bevel bedoeld was om een duidelijk slechte situatie te herstellen.

Een instructie ombouwen tot een vraag zorgt er niet alleen voor dat deze gemakkelijker te verteren is, maar heeft vaak ook een stimulerende werking op de creativiteit van degene aan wiens adres die vraag is gericht. Mensen leggen zich veel gemakkelijker neer bij een opdracht als zij zelf aandeel hebben gehad in de besluitvorming die eraan vooraf is gegaan.


10. Laat de ander z'n eer

Geef de ander toch de kans z'n gezicht te redden! Dit doen we niet wanneer we voortdurend letten op de gebreken van anderen, meteen klaar staan met dreigementen en er geen been in zien om onze medewerker in het bijzijn van anderen te overstelpen met kritiek, zonder ook maar één gedachte te wijden aan de mogelijkheid dat we hun trots wel eens zouden kunnen krenken.

Laten we hier nu eens aan denken, de eerstvolgende keer dat we ons gesteld zien voor de akelige noodzaak om een medewerker een opmerking te geven of hem of haar van een taak te ontheffen.

Ook al hebben we het grootste gelijk van de wereld en is de blunder van de ander nog zo enorm, als we hem of haar dwingen tot gezichtsverlies ondermijnen we alleen maar zijn of haar zelfvertrouwen.


11. Vertrek van iemands positieve reputatie

Kortom, als je iemand in een bepaald opzicht wil 'verbeteren', doe dan alsof die specifieke eigenschap al één van zijn of haar sterke punten is.


12. Prijs vooruitgang, hoe klein ook

Het toepassen van lof in plaats van kritiek vormt de hoeksteen van de gedragspsychologie. Experimenten hebben aangetoond dat, indien er zo weinig mogelijk kritiek wordt geleverd en de nadruk wordt gelegd op het toekennen van lof, mensen ertoe worden aangemoedigd om alles zo goed mogelijk te doen, terwijl de slechtere of zwakkere elementen uit hun gedrag zullen atrofiëren, eenvoudig omdat er geen aandacht aan geschonken wordt.

Bekwaamheden verschrompelen onder invloed van voortdurende kritiek, maar ze bloeien op onder invloed van oprechte aanmoedigingen.


13. Een fout is geen ramp, en kan altijd verbeterd worden

Een van de belangrijkste eigenschappen van positieve assertiviteit is de idee dat je fouten mag maken, op voorwaarde dat je uit je fouten leert en er voortdurend aan werkt.


5. OMGAAN MET AGRESSIE

Dit is geen gemakkelijke, maar toch een belangrijke en frequent noodzakelijke vorm van positieve assertiviteit.

Hierna volgt een beschrijving van een aantal vaardigheden die enerzijds nuttig kunnen zijn wanneer je bekritiseerd, gemanipuleerd, misbruikt of onder druk wordt gezet, en je assertief moet optreden. We willen echter wijzen op een aantal gevaren die deze technieken inhouden aangezien ze, wanneer ze geïsoleerd gebruikt worden, vaak leiden tot een eerder agressief optreden, en op die manier vaak het einde van de relatie betekenen.

Door deze technieken te snel te gebruiken, riskeer je te weinig informatie te krijgen om het probleem daadwerkelijk op te lossen.

Ze kunnen een goed communicatiesysteem niet vervangen, wend ze dus enkel aan nadat elke communicatiepoging is mislukt en men werkelijk het slachtoffer dreigt te worden van de situatie.

1. De gebarsten fonoplaat

Het is het voortdurend herhalen van de gevoelens, het voorstel of weigering, telkens wanneer de tegenpartij tracht om het gesprek in een andere richting te duwen of niet wil ingaan op wat u zegt. Men tracht daardoor te verhinderen dat er op een ander onderwerp wordt overgeschakeld aangezien deze nevenonderwerpen vaak bruikbare informatie opleveren en de persoon in kwestie dit niet wil (cfr verkoopstechniek).

2. Selectief negeren

Men tracht enerzijds om onderwerpen uit elkaar te halen zodat je voor elk afzonderlijk tot oplossingen kan komen. Anderzijds gaat men aan bepaalde mededelingen "wel" en aan andere "geen" aandacht besteden.

Men reageert niet, d.w.z noch verbaal noch non-verbaal, op mededelingen die afbrekend of onrechtvaardig zijn, en ook niet wanneer ze schuldgevoelens bij u oproepen, zodat de reacties uitdoven.

3. Woede ontwapenen

Men tracht de ander duidelijk te maken dat men over alles wil praten op voorwaarde dat de ander zijn woede weet te bedwingen. Men zal dus niet reageren op scheldwoorden en gaat ook niet in op nevenonderwerpen (gebarsten grammofoonplaat en selecteren).

Men reageert best niet op woedend gedrag door zelf woede te uiten, aangezien verbale of fysieke agressie dan escaleert.

4. Zich verontschuldigen

Opvallend is dat sommige mensen zich heel vaak (soms te vaak) verontschuldigen, terwijl anderen dit echter nooit of te weinig doen. Individuen met overdreven schuldgevoelens geven vaak uiting aan dit schuldgevoel door zich te verontschuldigen. Iemand die zich nooit verontschuldigt of toegeeft dat hij fout handelde zal waarschijnlijk moeilijkheden ondervinden bij het onderhouden van persoonlijke relaties.

Bij deze methode gaat u op een assertieve manier aan de andere duidelijk maken dat u fout zat zonder daarbij onmiddellijk te gaan twijfelen aan je eigenwaarde.

5. Misten

Bij mist geeft men de ander "schijnbaar" gelijk zodat men tracht het vitterig gedrag te stoppen. Mist is eigenlijk een passief-agressieve wijze van communicatie aangezien men iets zegt dat men niet echt gelooft of meent. Het werkt omdat men geen weerstand biedt, en de ander niet goed door jou heen kan kijken.

6. Vragen om kritiek

In een eerste fase vraagt men de persoon te stoppen met het geven van kritiek. Wanneer de kritiek echter doorgaat vraagt men of er nog iets is op aan te merken. Men luistert dan geduldig naar de kritiek zonder zich te verdedigen. Op die manier hoopt men een verzadigingspunt te bereiken.

Het vereist van de persoon wel een erg sterk zelfbeeld om het hele proces te kunnen doorlopen zonder zich gekwetst of kwaad te voelen



6. VERWERF EEN STERKE POSITIE OP LANGE TERMIJN

INLEIDING

Positieve assertiviteit is niet alleen een kwestie van vaardigheden. Als de positie van waaruit wij optreden sterker is, dan verhoogt het effect van de aangewende vaardigheden.

We hebben reeds methodes besproken die onze positie op het ogenblik zelf versterken. Thans hebben we het over enige strategieën, die op termijn onze overtuig- en onderhandelingspositie sterker maken. OPMERKING

Het is niet steeds gemakkelijk onderscheid te maken tussen strategieën die op het ogenblik zelf werkzaam zijn, en strategieën die eerder op termijn werken. Doch vermits het onderscheid eerder van theoretisch belang is, zullen we er ons niet teveel over buigen.

Sommige regels lijken tegenstrijdig. Alles hangt immers steeds af van de persoon tegenover wie je staat.


1. goede basisrelatie


a. een positieve relatie stimuleren

Met zoveel mogelijk personen uit de groep waarin wij assertief willen zijn een goede persoonlijke relatie hebben.

Opmerking: elders wordt gezegd dat het beter is privé en professioneel goed te scheiden. Met een goede relatie wordt niet bedoeld: een goede privé-relatie, maar wel dat de contacten binnen het professioneel terrein zelf steeds gunstig verlopen, en dat er bv een humoristische sfeer hangt tussen ons en die persoon, zodat er een zekere sympathie kan heersen. Maar opletten dat paraprofessionele contacten geen bron van conflict of roddel worden.

Een manier om dat te bereiken is:

  • Oprecht belangstelling tonen over een of enkele kwaliteiten, ook en vooral op momenten dat je niet iets wilt bereiken bij de ander.
  • Steeds danken en gelukwensen.
  • Personen positief stemmen tegenover u, door belangrijk en positief te worden in hun ogen. Door veel vertrouwen uit te stralen.
  • Delegeren (niet in schijn) zodat de andere iets doet op een andere manier dan jij het zou gedaan hebben.
  • Bij de andere het gevoel wekken dat je hem zou kunnen helpen in de toekomst.


b. negatieve interacties vermijden

Zoveel mogelijk vermijden betrokken te worden in aangebrande situaties, of die moeten oplossen. Zo weinig mogelijk over jezelf of je privé-leven vertellen. Men onthoudt er meestal alleen het negatieve of karikaturale van. Er moet een zeker mysterie rond je hangen.

Discreet blijven over anderen. Anders maak je je antipathiek, niet alleen omdat men vreest dat er ook over jou in je aanwezigheid zo gesproken zou kunnen worden, maar ook omdat je anderen verplicht een standpunt hieromtrent in te nemen, wat zij moeilijk kunnen vermits zij dan soms gecompromitteerd worden.

Geen grapjes of aanvallen maken over bepaalde beroepen, bepaalde bekende personen. Er zou iemand in het publiek kunnen zitten met zo'n beroep, of in zijn familie. Nooit kwaad vertellen over afwezigen. Want dan vraagt men zich af wat je over hen vertelt als zij er eens niet bij zijn.


2. gezag hebben

Een faam opbouwen door enkele indrukwekkende zaken te doen. Voor diploma's en titels zorgen (maar dit volstaat niet).

Meer ervaring proberen hebben dan de anderen, d.w.z. er vroeger mee begonnen zijn, studiereizen gemaakt hebben, vanuit een ander bedrijf komen. Promoveren door veranderen van werksituatie. De eenvoudige dingen zelf gedaan hebben, kunnen spreken uit concrete ervaring.

Beroep doen op een deskundige, die je opinie verdedigt. Minstens één of twee personen, of de leider van de groep vooraf van je standpunt overtuigen.


3. de infostroom beheren

Zorgen voor een strategische functie: leider, secretaris, verantwoordelijk zijn voor het materiële. Maar opletten dat je hierbij het doel niet voorbijschiet, en je het werkpaard wordt.

Met "gewone" mensen, met "de basis" voeling houden (en een functie krijgen i.v. hiermee), want zij beschikken vaak over de interessantste informatie.


4. ongelooflijk maar waar

Het is ongelooflijk, maar wie al een beetje levenservaring heeft zal al ervaren hebben dat de mensen die ons het meest nuttig geweest zijn, deze zijn van wie we dit het minst verwacht hebben, en dat deze die we het liefst nooit meer waren tegengekomen, vaak vroeg of laat in ons leven weer opduiken. Wees dus spaarzaam bij het uitdelen van negatieve signalen! Je weet maar nooit.