9000-9999
Sites per thema:
psy0 algemeen
psy1 systemen
psy2 denken
psy3 brein
psy4 individu
psy50 diagnostiek
psy54 behandeling
psy6 optimaal
psy7 groepen
psy8 suboptimaal
psy9 optimaal

9905 Spiritualiteitsbeleving


Vormen van spiritualiteitsbeleving


Losse ideeën:

Spiritualiteit omvat dus het geheel der activiteiten waardoor wij trachten om ons modale bewustzijn te verruimen tot de transcendente realiteit, die hoofdzakelijk tertiair is.

Zoals de Gnostici reeds stelden kan dit gebeuren door drie soorten beïnvloeding van ons bewuste:Het bestuderen van theorieën over die werkelijkheid: kosmologie en evolutieleer, sociale ontwikkelingsfasen (secundair en tertiair), communicatrieniveausHet ervaren van tertiaire gedragingen, tertiaire omgangsvormenHet beleven van esthetische ervaringen (aisthanomai [Gr] = voelen) die verwijzen naar deze surrealiteit

In deze pagina willen we het vooral hebben over deze derde vorm van bewustzijnsverruimingInspiratiebronnen voor ons inzichtTermen die een surreële ervaring omschrijven

trancetranscendente ervaring = piek-ervaring

mystieke ervaring = vervoering

hypnotische toestand

extase = vereniging met het Ene (het Hogere, het Al, enz.)

psychedelische ervaringen = artistieke ontroering

Men zegt dat een esthetische ontroering veroorzaakt wordt door het waarnemen van een realiteit die overeenkomt met ons onbewust surreëel verwachtingspatroon.

Situaties waarin gemakkelijker surreële ervaringen voorkomen zijn o.m.droomgebedmeditatieartistieke ervaringen zowel de creatieve als de observerendeeuforische toestanden zoalsmassage, vooral dan de tantrische massage (is eerder een niet-seksuele lichaamsontmoeting dan een massage)in de zon liggenorgasmeparfumssymboliek en rituelenuitputtingstoestanden en postvirale periodestoxische toestanden bij druggebruiksensoriële deprivatiegrootse multisensoriële ervaringen, klank- en lichtspelsurrealistische visuele en auditieve kunstervaringenKoansIn alle culturen, filosofieën, religies… komen ‘koans’ voor. In onze cultuur zijn er de bekende koan-achtige vragen: ‘Wat is de zin van het leven?’, ‘Bestaat God?’, ‘Wat is de werkelijke werkelijkheid?’, ‘Wie ben ik?’, …Een koan is een uitspraak of raadsel in het Zen-boeddhisme met als doel de leerling te verwarren, door het denken met een zodanige paradox te confronteren, dat het denken op de achtergrond treedt ten opzichte van de directe waarneming/beleving. De zo te bereiken continue directe waarneming, zonder (voor)oordelen, wordt in het boeddhisme verlichting genoemd. Het gaat bij een koan niet zozeer om het oplossen van het raadsel, maar om het inzicht in het belang van de paradox, zowel de specifieke paradox van de koan zelf, als het bestaan van paradoxen op zich. Een koan kan dus enerzijds een vraag zijn, die het begrip van een leerling in de Zen op de proef stelt. Tevens kan een koan een uitspraak zijn van een Zen meester, of een antwoord op een vraag aan hem gesteld [bv. Wat is het geluid van één klappende hand.] (naar Wikipedia)

In een secundaire (conceptuele) context gebruikt men modellen als wetenschappelijke theorieën. Een model is steeds een vereenvoudiging van de werkelijkheid, waardoor het steeds mogelijk moet zijn om uitzonderingen en paradoxen te ontdekken. En koan verwijst naar zo'n paradox. Een paradox suggereert dus dat er aan de werkelijkheid nog meer dimensies zijn dan oorspronkelijk, binnen het model, vermoed. Het is dus meteen een uitnodiging om daarover na te denken, en de koan-ervaring zelf is surreëel, omdat het een onbeschrijflijke ervaring is (vanuit de secundaire illusie).De antwoorden op deze vragen proberen we dan met ons denken op te lossen. Logisch en causaal redenerend. Maar dan zijn deze antwoorden altijd fout, want altijd ‘onaf’. De leermeester in het Boeddhisme stuurt zijn leerling dan terug: “opnieuw, want je hebt het niet begrepen”. Waarom? Omdat deze antwoorden steunen op ‘conceptueel denken’, terwijl koans beroep doen op ‘perceptueel denken’.

Met een koan wil men ons in de werkelijkheid plaatsen zonder dat we de werkelijkheid reduceren tot hetgeen wij er met rationeel denken over kunnen theoretiseren. Een koan vraagt naar een besef, een intuïtie, een beleven van de werkelijkheid. Een koan oefent dus ons perceptueel kennen (cf. esoterische kennis).

Andere ingrediënten:theoretische teksten bestuderen die ons in een surreële sfeer brengen: Pierre Teilhard de Chardin, Leo Apostelmeditatief gebed dat steeds maar transcendenter wordtaangrijpende muziek, vooral modernere zoals Arvo Pärt, Miles Davis e.d.van prachtige grootse natuurzichten genietende piekervaringen, zoals beschreven door Maslowongebruikelijke vormen van menselijk contact: lang zwijgend naast elkaar stappen (bv in een stormwind), elkaar minutenlang zwijgend in de ogen kijkenrepetitieve muziekbepaalde aangrijpende, surreële gedichten, zoals van Hadewijch, Osho, enz.

Toegepaste vormen

surreëel toneelstuk of film

in een opvallend mooie kathedraal of maçonnieke tempel komen

aangrijpende, vooral abstracte kunst

een prachtige liturgie / ritueel mee-beleven

alleen tussen ruïnes lopen

sommige klank- en lichtspelen, bv. in Egypte

mistige natuurzichten, gedempt licht

extreme situaties meemaken: een mijn bezoeken, waterval, Tibet, enz.

Ideeën over het werkingsmechanisme

Elke waarneming die wij doen, bv. van kunstwerken maar eigenlijk van alles, roept in ons een onbewust volmaaktheidsbeeld (OVB) op, d.w.z. dat er vanuit de reële ervaringen telkens onbewust een ideaal, een integratie wordt geprojecteerd die echter onbewust is, als een soort fotonegatief. We herkennen het als we het zien (en dat lokt de emotie uit), maar kunnen het niet bewust beschrijven. Een kunstenaar is door zijn begaafdheid echter wél in staat dit OVB te veruitwendigen.Kunst en mooie ervaringen in het algemeen grijpen ons wellicht aan door diepe emotionele associaties, bv. jeugdherinneringen, psychotrauma's. Diep in ons leeft echter ook een virtuele of negatieve surrealiteit, en als wij iets zien dat daarop geljkt of dit evokeert, dan worden wij aangegrepen.

De inwendige, virtuele surrealiteit is dus de verzameling der subjectieve, onbewuste volmaaktheidsbeelden in ons. Misschien zitten er ook enkele instincten of instinctieve behoeften achter, o.m. de behoefte aan harmonie, aan kosmische integratie, de behoefte aan geluk zelf...

Je zou kunnen zeggen dat gewone kunst een verwaterde vorm van spiritualiteit is, omdat het gewoon het oproepen is van aangrijpende onbewuste associaties zonder dat dit echter verwijst naar de surrealiteit.

een surreële ervaring verwekt niet enkel een schoonheidservaring in ons, maar versterkt blijkbaar tevens ons geloof in de mogelijkheid dat zulke dingen kunnen bestaan, en corrigeert wellicht ons modaal wereldbeeld in tertiaire zin. Enkele mogelijke opvattingen die misschien versterkt worden:

Wij zijn in staat gelukkig te worden, onze toekomst is optmistisch

Wij kunnen de ideale wereld (helpen) realiseren

Pijn en andere negatieve dingen hebben ook hun positieve kanten

We zijn belangrijk in dat hele systeem, we zijn een deel van een machtig systeem dat grootse dingen en evoluties realiseert

We zijn in staat tot diepe, positieve en gelukkigmakende intimiteit

We zijn goed zoals we zijn, men aanvaardt ons zoals we zijn

Onze onvolmaaktheid wordt ons niet kwalijk genomen (als we er maar aan werken - hetgeen binnen ons vermogen ligt).

Onze prikkelbaarheid neemt af, ons mededogen neemt toe.

Geforceerde boodschappen in de kunst en in symboliek komen dikwijls heel naïef over, en een te doorzichtige moralisatie maakt het soms zelfs superbanaal. Maar ligt dat wel aan de aanwezige boodschap of eerder aan de middelmatigheid van de kunstenaar? Vele prachtige middeleeuwse kunstwerken werden immers bewust besteld en met een boodschap gecreëerd.

Eén persoon is maar zelden in staat om op zijn eentje een aangrijpende liturgie / ritueel uit te schrijven. Best wordt dit opgebouwd door traditie, of door het bewust combineren van traditionele elementen. Voorbeeld: de GraallegendeEen vrouw geldt in de kunst als veel meer dan een aantrekkelijk seksobject. Het is als het ware een herinnering aan de ideale wereld... Een kind, sommige natuurzichten, zelfs dieren hebben diezelfde kracht. Een man is dat op zekere manier ook in de ogen van een vrouw (maar dit moet een vrouw ons eens uitleggen)

Het bestuderen van theoretische teksten over de diepere structuren van de kosmos, bv van Teilhard, is niet enkel intellectueel boeiend en richtinggevend, maar maakt ook bepaalde sferen en zekerheden in ons los. Het heeft dus een dubbel spiritueel effect.

Vermits wij in deze secundaire cultuur bij de omgang met elkaar meestal slechts met mythes en afweermechanismen geconfronteerd worden, zullen situaties van echte intimiteit, bv. existentiële communicatie, wellicht vaak ook spirituele ervaringen kunnen uitlokken.

Eén van de verklaringen van het effect van koans is dat zij op subtiele wijze de paradox tussen de tertiaire realiteit en de secundaire quasi-realiteit evokeren. Wij voelen dan van beide iets juists aan, maar beide aspecten zijn onverenigbaar, dus paradoxaal. We voelen hierbij dus, eerder op vage wijze, het neurotische van de secundaire quasi-realiteit aan, en vermoeden (intuïtief aanvoelen) tevens het aantrekkelijke van de surrealiteit dat echter niet duidelijk uitgesproken wordt.

Tot de voorwaarden opdat het effect zou maken is er ook een zekere etherische sfeer nodig: verduisterd licht, afwezigheid van storend gelach of gebabbel, zoals het bij een concert even storend zou zijn.

Spiritualiteitsbeleving in groep: mogelijkheden

Passieve/mentale belevingen:de meditatie al dan niet met muziekbezinningen op muziek, verrijkt met iTunesbeelden, Powerpointfiles

gedichten en andere lyrische teksten, soms de existentiële communicatie

Actieve belevingen:

kleine rituelen: opening en sluiting

belangrijkere rituelen: Opname in de groep, Seizoenvieringen

grandiozere esthesieën, zoals Seasensmassage, van gewoon of met 3 tot tantrisch

met een vertrouwde partner: erotische spiritualiteit

Reizen

Turijn, Amsterdam, Londen, merkwaardige musea (Gnostiek in Amsterdam)

De klank- en lichtspelen in Egypte: Karnak, Piramides