overzicht | bewerk |

5200

PSYCHIATRIE ALS WETENSCHAP


BEPALING

De psychiatrie is de medische specialiteit die zich bezighoudt met het onderzoeken en het behandelen van de individuele denk-, gevoels- en gedragsstoornissen, die voortspruiten uit een slecht functioneren van de hersenen en/of de persoonlijkheid.

AFBAKENING

Het terrein van de psychiatrie moet afgebakend worden van 3 andere gebieden, die ermee verwant zijn: de psychologie, de neurologie, en de amateurpsychiatrie.

1. VERSCHIL TUSSEN PSYCHIATRIE EN PSYCHOLOGIE

Daar (klinische) psychologen geen geneesheren zijn, zijn ze in principe alleen opgeleid voor het herkennen en behandelen van die gedragsstoornissen die voortspruiten uit een gestoorde functie van de persoonlijkheid, en kunnen zij alleen behandelen via psychotherapie. Bij het stellen van de diagnosis lopen zij dus het risico organische oorzaken, zoals hersenafwijkingen en schildklierstoornissen, over het hoofd te zien. En zelfs bij gedragsstoornissen die volledig berusten op stoornissen van de persoonlijkheid, beschikken zij bij de behandeling niet over de psychiatrische medicamenten, wat hun mogelijkheden erg beperkt. In praktijk moeten psychologen dus, zoals paramedici, samenwerken met psychiaters. Psychotherapie kan echter ook door psychiaters gegeven worden.

2. VERSCHIL TUSSEN NEUROLOGIE EN PSYCHIATRIE

De neurologie houdt zich eerder bezig met de lichaamsstoornissen die berusten op bv. anatomische afwijking van de hersenen en perifere zenuwen, alsook de spieren, terwijl de psychiatrie zich eerder bezighoudt met afwijkingen in gedrags- en gevoelsleven. In computertermen zou men kunnen spreken van hardware (neurologie) en software (psychiatrie). Hoewel van vele ziekten duidelijk is of ze behoren tot neurologie of psychiatrie (bv. ischias en hersentumor = neurologie, depressie en schizofrenie = psychiatrie), zijn er talrijke overlappingsgebieden (bv. migraine, epilepsie, dementie), zodat de grenzen niet steeds duidelijk te trekken zijn.

Tot rond ongeveer 1965 was de opleiding voor neurologen en psychiaters in België dezelfde. Trouwens, ook de patiënten lagen in gemeenschappelijke zalen. Deze specialiteit heette neuropsychiatrie. Vervolgens werd de mogelijkheid geschapen om tijdens de specialisatie eerder het ene dan het andere te doen. Men moest echter nog steeds beide doen, en de officiële titel was nog steeds neuropsychiater ("zenuwarts").

Desondanks is het zo dat het grootste deel der neurologen en neurologische neuropsychiaters zich, ondanks hun beperkte psychiatrische opleiding, op het terrein van de psychiatrie begaven, terwijl psychiaters slechts zeldzaam zuiver neurologisch werk deden. Redenen waarom zoveel neurologen als psychiater werken zijn o.m.: de dubbelzinnigheid van de term neuropsychiater, waardoor noch patiënt noch verwijzende geneesheer het verschil konden maken tussen beide subspecialiteiten; het beperkte aantal zuiver neurologische aandoeningen dat volledig poliklinisch kan behandeld worden (zwaardere gevallen vergen tussenkomst van een neurochirurg); en een toenemend aantal psychiatrische patiënten t.o.v. een relatief tekort aan psychiaters.

Daarenboven hebben de verwijzende geneesheren (bv. huisarts, internist) de neiging personen met psychische stoornissen naar een neuroloog te sturen, om zeker te zijn of er toch niet iets organisch is (bv. hersentumor, epilepsie), temeer omdat veel psychische stoornissen gepaard gaan met duizeligheid, gejaagdheid, hoofdpijn.

Nadelen van deze situatie zijn o.m. het feit dat de aan neurologen toevertrouwde patiënten zelden of nooit psychotherapie krijgen, en dat bij vele aandoeningen zoals migraine, duizeligheid, hoofdpijn, de psychische factor veel te weinig wordt onderkend en behandeld.

Sinds ongeveer 1985 zijn beide opleidingen gescheiden: wie nu specialiseert is hetzij psychiater, hetzij neuroloog. Er zijn natuurlijk nog de oudere neuropsychiaters. In 2004 werd voor die neuropsychiaters in België de mogelijkheid geschapen om te opteren voor psychiatrie of neurologie. De meeste opgeleide psychiaters kozen voor psychiater. Vele neurologen echter, die in feite meer werkzaam waren als psychiater maar daartoe weinig specifieke opleiding hadden genoten, opteerden voor het blijven hanteren van de titel "neuropsychiater".

3. AFBAKENING T.O.V. AMATEURPSYCHIATRIE

Met deze onofficiële term worden alle pogingen, meestal goedbedoeld, aangeduid, waarmee men tracht familieleden, vrienden en kennissen, en eventueel patiënten aan te pakken, zonder daarbij de regels van de psychiatrische vakkennis te volgen. Het zijn goedbedoelde opmerkingen zoals "je mag je niet laten gaan", "vooruit, je hebt alles om gelukkig te zijn", "je moet jezelf genezen", "heb eens wat meer wilskracht", "het is allemaal inbeelding", enz. Het zijn opvattingen zoals "ik moet niet bij een psychiater gaan, ik ben immers niet gek!", "een pil kan toch je probleem niet oplossen". M.a.w., het zijn de reacties die elke leek spontaan heeft ten overstaan van een eenvoudig lijkend psychiatrisch probleem.

Deze term omvat ook de amateuristische beschouwingen en "verhalen" in pers, literatuur en film ("filmpsychologie").

Dergelijke amateuristische reacties dragen er echter meestal toe bij het psychisch probleem nog erger wordt, en dat onze cultuur het consulteren van deskundigen bemoeilijkt. Bv. aan een depressieve patiënt zeggen "dat hij zich niet mag laten gaan" vermindert alles behalve zijn depressie: zijn schuld- en minderwaardigheidsgevoelens nemen nog toe! Men mag immers niet vergeten dat de patiënt, voor hij zijn psychisch probleem had, hetzelfde "gezond verstand" had, en in hetzelfde "normale milieu" verkeerde. En desondanks, ja juist daardoor is hij psychisch in moeilijkheden gekomen! Een dergelijke "spontane" houding is wel ongevaarlijk bij voorbijgaande "slechte buien", doch vanaf een bepaalde graad van ernst heeft het een verergerend i.p.v. een verbeterend effect.